เว็บไซต์อยู่ในระหว่างการปรับปรุง “การศึกษา คือ อาวุธอันทรงพลังที่สุด ซึ่งคุณสามารถใช้ ในการเปลี่ยนแปลงโลก” @ เนลสัน แมนเดลา
ในอ้อมกอดกลางตลาดที่มืดมน และข้อเสนอตลาดปลอดภัย
แม้ตลาดเป็นลมหายใจเข้าออกของชีวิตมาหลายสิบปี ของครอบครัว “เจนนฤมิตร”  ไม่แตกต่างจากมามา หรือ “ฮาซานะ เจ๊ะมีนา”  (ซึ่งสูญเสียลูกชาย คือยีลี หรือ มะยากี แวนาแว ในตลาดสดพิมลชัยเมื่อ 22 ม.ค.2561 เขียนไว้ในเรื่องเล่าตอนที่แล้ว) แต่การสูญเสียภรรยา คือ สุปรีดา เจนนฤมิตร ในตลาดสดพิมลชัย ที่ผ่านมานี้  คงทำให้ “วรศักดิ์” ผู้เป็นสามี ตัดสินใจขอปิดฉากชีวิตทำมาค้าขายตลอด 20 ปี ในตลาดลง  เพราะไม่มีใครรับสานต่อ ตัวเขาเองก็มีงานทำเป็นช่างอยู่แล้วที่โรงแรมเซาท์เทิร์นวิว อ.เมือง จ.ปัตตานี (ภรรยาเป็นน้องสาวของเจ้าของโรงแรมเซาท์เทิร์นวิว) ในขณะที่คนในครอบครัวที่เหลือคือ ลูกชาย 2 คน มีงานทำอยู่ที่กรุงเทพฯ วรศักดิ์  เล่าว่าลูกชายที่เรียนจบปริญญาตรีทั้งสองคน โดยคนโตเป็นวิศวกรช่างโยธา คนเล็กทำงานบริษัท เป็นผลิตผลของความอดทน ขยันหมั่นเพียรของภรรยาเป็นหลัก ที่ทำมาค้าขายอยู่ในตลาด ประเภทของเบ็ดเตล็ดต่างๆ รวมทั้งรับฝากรถ และเปิดบริการห้องน้ำ ภรรยายังหารายได้อีกทาง ด้วยการทำหน้าที่จ่ายตลาดซื้อวัตถุดิบต่างๆ ที่ใช้ทำอาหารส่งให้โรงแรมเซาท์เทิร์นวิว ครอบครัวไม่ได้อาศัยตลาดสำหรับเป็นที่ทำมาค้าขายเท่านั้น แต่เขายังมี “บ้าน” เป็นที่หลับนอนอยู่ในตลาดด้วย เป็นชั้นบนของร้าน  ด้วยเหตุนี้ ในเช้าตรู่ของวันเกิดเหตุ เขาจึงอยู่ในเหตุการณ์ เขาเล่าว่า  สิ้นเสียงระเบิด เขาตะโกนเรียกภรรยา  แล้ววิ่งออกมาหน้าบ้าน  เห็นภรรยาโดนระเบิดนอนอยู่  เขาจึงรีบเข้าไปอุ้มเธอไว้และเขย่าตัวเรียก ตอนนั้นเธอยังไม่สิ้นลม  มีอาการตอบรับ  เปลือกตายังขยับขึ้นลงเล็กน้อย ก่อนที่ทุกอย่างจะสงบนิ่งไปในอ้อมกอดของเขา กลางตลาดในเช้าที่แสนจะมืดมนที่สุดในชีวิตของเขา เมื่อเล่ามาถึงตรงนี้ เขาหยุดนิ่งไปสักครู่  แล้วก็พูดออกมาด้วยเสียงที่เบาอยู่ในลำคอ และขอบตาเริ่มแดง ว่า “ผมคิดถึงเขานะ” หลายคนคงจำภาพเขากับภรรยาได้ติดตา เพราะเป็นภาพที่มีผู้บันทึกนาทีนั้นไว้ทัน และโพสต์แชร์ทางโซเชียลมีเดียในช่วงวันแรกๆของการเกิดเหตุ ซึ่งสร้างความสะเทือนใจให้แก่ผู้เห็นเป็นอย่างมาก วรศักดิ์อยู่ในชุดนอน ขาข้างซ้ายเลือดโชก ประคองภรรยาที่นอนนิ่งกับพื้นไว้ในอ้อมกอด แล้วตัวเขาก็เอี้ยวตัวหันออกมาด้วยสายตาที่วิงวอน เหมือนกำลังจะร้องขอความช่วยเหลือจากใครก็ตามที่อยู่ใกล้ๆ ท่ามกลางซากปรักหักพังของร้านรวง... “คนที่ไม่เจอเหตุการณ์แบบนี้กับตัวจริงๆ ก็คงไม่รู้ว่าเป็นยังไง ครั้งก่อนๆ เพื่อนๆเจอเหตุการณ์ ผมก็เห็นใจเขานะ  แต่ตอนนี้เรามาเจอกับตัวเราเอง ภรรยาเราเอง มันหนักมาก  พูดไม่ออก ก็ขอให้ทางรัฐช่วย ว่าจะช่วยยังไง เราก็ได้แต่ระวังตัว แค่นั้นเอง” วรศักดิ์ เป็นคนหาดใหญ่ ส่วนภรรยาเป็นคนยะลา เขาแต่งงานอยู่กินกับภรรยาที่ยะลามาสามสิบปี พบเห็นและประสบเหตุการณ์ความรุนแรงมาอย่างต่อเนื่อง ไม่ว่าจะทางตรงหรือทางอ้อม ไม่ต่างจากคนในพื้นที่ตลอด 14 ปีที่ผ่านมา นับตั้งแต่เกิดเหตุการณ์ปี 2547 และเมื่อ 23 ส.ค. 2559 ก็เกิดเหตุระเบิดที่โรงแรมเซาท์เทิร์นวิว อ.เมือง จ.ปัตตานี ที่เขาทำงานอยู่ ซึ่งครั้งนั้น มีผู้เสียชีวิต 1 คนบาดเจ็บ 30 คน อย่างไรก็ตาม เขาบอกว่า ก็ไม่คิดที่จะย้ายไปอยู่ที่อื่น แม้ในครอบครัวไม่เหลือใครอยู่ในพื้นที่แล้วก็ตาม “ไม่ท้อ สู้ครับ” คำพูดนี้ ทำให้เราผู้ไปเยี่ยมรู้สึกชื่นใจแทน และชื่นชมในความเข้มแข็งของเขา เมื่อถามว่า มีพี่น้องมุสลิมเข้ามาเยี่ยมเยียนไหม เขาบอกว่า มากันตลอด อีกสักพัก ก็จะมีเพื่อนๆ และลูกน้องซึ่งเป็นมุสลิมทำงานที่โรงแรมด้วยกันมาเยี่ยมและให้กำลังใจ น้องคนที่นั่งอยู่ในงานศพคนนั้น (เขาชี้มาที่ชายร่างอ้วน ที่นั่งคุยอยู่ในวงญาติ โต๊ะใกล้ๆ) ก็เป็นมุสลิมที่ทำงานด้วยกันนะ เขามาช่วยผมตั้งแต่วันที่เกิดเหตุจนถึงวันนี้ เขาไม่ทิ้งผมเลย “เรื่องนี้ มันไม่ได้เกี่ยวกับศาสนา”  เขาบอกเรา แม้เหตุการณ์ครั้งนี้ วรศักดิ์ เห็นว่าเป็นเรื่องสุดวิสัย แต่เขาก็เห็นว่ามาตรการรักษาความปลอดภัยในตลาด ก็เป็นเรื่องที่สำคัญมาก เพื่อป้องกันเหตุร้าย ที่อาจจะเกิดขึ้นได้อีก เขาให้ความเห็นว่า  “คราวนี้ก็ต้องอยู่ที่ภาคส่วนของรัฐกับชาวบ้านต้องช่วยสอดส่องดูแลกัน ภาครัฐอย่างเดียวไม่ได้หรอก ต้องภาคประชาชนด้วย อันไหนผิดสังเกตต้องแจ้ง แล้วต้องบอกต่อ และต้องมีหน่วยงานที่รับเรื่องนี้โดยตรง โดยเฉพาะ เช่นถ้ามีรถผิดสังเกตจอดหน้าร้าน  ให้โทรไปไหน เบอร์อะไร ให้มีองค์กรชัดเจนที่รับเรื่อง ในตลาดไม่มีกล้องวงจรปิด มืดด้วย ทางเข้าตลาดก็เข้าได้หลายทาง” ความปลอดภัยในตลาด ก็คือ ความปลอดภัยของชีวิตแม่ค้า พ่อค้า ที่หาเช้ากินค่ำ  ผู้คนที่เข้ามาจับจ่ายซื้อของในชีวิตประจำวัน ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นพลเรือนทั้งที่เป็นพุทธ และมุสลิม   ตลาดจึงเป็นพื้นที่สาธารณะ ที่ต้องได้รับการยกเว้นจากการก่อเหตุรุนแรง และปฏิบัติการทางทหาร ไม่ว่าจะมาจากฝ่ายใดก็ตาม! #พื้นที่สาธารณะต้องปลอดภัย (โซรยา จามจุรี คำนึง ชำนาญกิจ และ นิฮัสน๊ะ กูโน บันทึกเรื่องราว) 
ตลาด...ลมหายใจของชีวิต อย่าทำร้ายตลาดเลยนะ!
สำหรับมามา หรือ “ ฮาซานะ เจ๊ะมีนา” แล้ว   “ตลาด” มีความหมายต่อครอบครัวยิ่งนัก   เพราะอย่างน้อย 6ชีวิต คือ เธอและสามี รวมทั้งลูกๆอีก  4  คน ล้วนแล้วแต่ต้องฝากปากท้องและความอยู่รอดของครอบครัวไว้กับตลาด             15 ปี ที่เธอและสามีเปิดแผงขายปลาสดและอาหารทะเลในตลาดพิมลชัย  อ.เมือง จ.ยะลา เพื่อส่งเสียให้ลูกๆได้เรียนหนังสือ จนลูกชายคนโตคือ “มะยากี (ยีลี)  แวยาแว”  วัย 29  ปี  สามารถเรียนจบฮาฟิส (การท่องจำอัลกุรอาน) และศาสนาชั้นสูงจากมัรกัสยะลา  และได้กลายเป็นที่พึ่งหลักของครอบครัว  โดยออกมาช่วยแม่ขายของและขับรถรับส่งแทนพ่อที่แก่ตัวลงและเริ่มป่วย  ซึ่งตอนนี้คงได้แต่ทำหน้าที่เป็นอิหม่ามอยู่ที่บ้าน  โดยไม่สามารถออกมาขายของในตลาดกับแม่เช่นที่เคยทำด้วยกันมากว่าสิบปี             แต่แล้วความหวังก็ดับสูญ  หลังสิ้นเสียงระเบิดเมื่อเช้าตรู่ของ วันที่  22 ม.ค. 2561 เมื่อหนึ่งใน 3 ของผู้เสียชีวิตในเหตุการณ์ เป็นลูกชายของเธอ คือ ยีลีนั่นเอง  ในขณะที่เขากำลังขับรถมอเตอร์ไซค์ไปส่งกุ้งตามลูกค้าสั่ง ซึ่งกำลังจะขับกลับมายังแผงขายปลาของครอบครัว  แล้วก็ผ่านตรงจุดเกิดเหตุนั้นพอดี               “ตูม” สิ้นเสียงระเบิด เขาตายคาที่  ด้วยแรงระเบิดจากรถมอเตอร์ไซค์บอมบ์  วิญญาณของผู้ที่บริสุทธิ์เช่นยีลี  คงจะกลับคืนสู่ความเมตตาของพระผู้เป็นเจ้าอย่างสุขสงบ จะทิ้งไว้ก็แต่ความสับสนอลหม่านในตอนนั้น  เสียงกรีดร้องของคนที่ได้รับบาดเจ็บนับสิบ และการขอความช่วยเหลือ ท่ามกลางฝุ่นควันของระเบิด และซากปรักหักพังของร้านรวง              นอกจากยีลีแล้ว ระเบิดยังได้คร่าชีวิตแม่ค้าในตลาดอีก 2 คน และบาดเจ็บอีกราว 20 คน !!             วันนั้นมามาบอกว่า  เธอขายของอยู่ในตลาดบริเวณตอนใน    ซึ่งอยู่ไกลจากจุดเกิดเหตุ  เลยไม่ได้รับผลกระทบใดๆ เมื่อรู้ว่าลูกโดนระเบิดจากการเช็คข่าวจากโทรศัพท์ของชาวตลาด  หัวใจก็แทบสลาย  และรีบรุดไปดูร่างที่สิ้นลมแล้วของลูก ที่ถูกส่งไปยังโรงพยาบาล             วันที่กลุ่มผู้หญิงจาก Civic Women ไปเยี่ยมมามาที่บ้าน ที่บางตาวา อ.หนองจิก จ.ปัตตานี  และสัมภาษณ์เพื่อทำรายการนักข่าวพลเมือง  มามาพูดอะไรแทบไม่ออก เสียงให้สัมภาษณ์เบา และดูหวิวๆ   เสียงของมามาก็คงระบมบอบช้ำพอๆ กับหัวใจ มีน้ำตาซึมๆอยู่ที่ขอบตา แต่ไม่ไหลรินให้เห็น  อาจจะไหลล้นเต็มอยู่ในหัวอก หรือไม่ก็สะอื้นไห้จนเหือดแห้งหายไปแล้วก็ได้ในวันที่ลูกเสียชีวิต             และด้วยการเป็นศรัทธาชน ที่เชื่อว่าการเกิดตายเป็นไปตามลิขิตของพระเจ้า  มามาจึงดูสงบนิ่งเยือกเย็น ไม่ต่างจากภรรยาสาวของยีลี  “นุสรี เวาะมะ”  ซึ่งเป็นครูสอนอัลกรุอาน วัย 22 ปี ที่เพิ่งครองคู่กันมาเพียงแค่ 8 เดือน  เธอก็ดูสงบนิ่งไม่แพ้กัน  ภายใต้ผ้าคลุมปิดหน้าสีดำ [ภาพประกอบ: (ซ้าย) ภาพผู้เสียชีวิต นายมะยากี แวยาแว อายุ 29 ปี, (กลาง) คนในครอบครัวมะยากี, และ (ขวา) ภาพแม่ของผู้เสียชีวิต นางฮาซานะ เจ๊ะมีนา (คนกลาง) ขณะให้สัมภาษณ์]             ครอบครัวที่เป็นผู้สูญเสียมุสลิมส่วนใหญ่มักจะเก็บอาการ  ไม่แสดงออกถึงความโศกเศร้าสูญเสียอย่างรุนแรงให้เห็นกันได้ง่ายๆ  เป็นเพราะมีศาสนาช่วยปลอบประโลมเยียวยาจิตใจ รวมทั้งช่วยลดทอนความโกรธแค้น ขมขื่น   ด้วยเหตุนี้ เมื่อถามว่ามามามีอะไรจะฝากไปยังผู้ก่อเหตุ เธอจึงไม่มีอะไรฝากอย่างมีอารมณ์  เว้นแต่บอกด้วยน้ำเสียงที่ราบเรียบ ว่า “ไม่อยากให้เกิดเหตุการณ์แบบนี้อีก สงสารคนที่ต้องทำมาหากิน”             ความกังวลของมามา ดูเหมือนจะมีเรื่องเดียว นั่นก็คือ การสูญเสียลูกชายคนนี้ไป  ก็เหมือนกับขาดหัวหน้าครอบครัวไป ความหวังที่จะให้เขาสืบทอดกิจการร้านค้าที่ทำมาสิบกว่า ปี  ในขณะที่ลูกคนอื่นๆ ยังอยู่ในวัยเรียน  เป็นอันต้องดับสูญไป             เมื่อถามว่า เธอจะไปขายของในตลาดอีกไหม เธอบอกว่าก็ต้องไป  เพราะนี่เป็นอาชีพของเธอ ถ้าไม่ค้าขายแล้ว จะไปทำอะไรกิน ในเมื่อเธอค้าขายในตลาดที่นั่นมาตั้ง 15 ปีแล้ว             พ่อค้า แม่ค้าหลายคนก็คงไม่ต่างจากเธอ กลัวก็กลัวนะ  แต่ยังคงต้องไปทำมาค้าขายในตลาดเป็นประจำทุกวัน ก็คงไม่ต่างจากคนซื้อ สักพักก็คงต้องกลับมาจับจ่ายใช้สอยในตลาดกันใหม่เช่นเคย ตลาดจึงเป็นพื้นที่สาธารณะ  ที่ผู้คนได้มาทำกิจกรรมที่สำคัญในชีวิตประจำวันร่วมกัน             และสำหรับชาวตลาด เช่นมามา รวมทั้งบรรดาพ่อค้า แม่ค้าทั้งหลายแล้ว   “ตลาด” เป็นแหล่งหาเลี้ยงชีพอันสุจริต ของคนหาเช้ากินค่ำ ซึ่งแต่ละคนก็ล้วนแล้วแต่มีคนอยู่ข้างหลัง ให้ต้องรับผิดชอบดูแล             “ตลาด” จึงเป็นเสมือนลมหายใจของชีวิตชาวตลาดทุกคน             อย่าทำร้ายตลาดเลยนะ!             #พื้นที่สาธารณะต้องปลอดภัย   โซรยา จามจุรี และคำนึง ชำนาญกิจ บันทึกเรื่องราว (หมายเหตุ : ติดตามในตอนหน้า เยี่ยมและสัมภาษณ์ครอบครัวของผู้เสียชีวิตในตลาดอีกราย คือครอบครัวของคุณสุปรีดา เจนนฤมิตร)
บันทึกชีวิต"ครูมริสา" สามีถูกยิง ตัวเองถูกคุกคาม กับการก้าวข้ามสู่ "ผู้ช่วยเหลือ"
บันทึกชีวิต"ครูมริสา" สามีถูกยิง ตัวเองถูกคุกคาม กับการก้าวข้ามสู่ "ผู้ช่วยเหลือ" โดย เลขา เกลี้ยงเกลา, ศุภชัย หุ่นงาม “เมื่อกลุ่มเยียวยาของอาจารย์โซรยาก้าวเข้ามา ก็เป็นจุดเริ่มที่ฉันได้ก้าวข้ามความเจ็บปวดและความกลัวจากเหตุการณ์ร้ายที่ได้เจอ พวกเขาเอาจิตใจมาเยี่ยม ทำให้ฉันค่อยๆ ปรับตัว ปรับใจ กินข้าวได้ เดินออกไปพูดคุยกับเพื่อนบ้าน มันหนักมากกับสิ่งที่เจอมากับตัวเอง แต่เวลาช่วยผสานให้ดีขึ้น”            เป็นความรู้สึกของ มริสา สมาแห วัย 52 ปี ครูโรงเรียนบ้านพ่อมิ่ง ต.พ่อมิ่ง อ.ปะนาเระ จ.ปัตตานี ซึ่งต้องประสบชะตากรรมที่เธอะไม่ได้ก่อขึ้น ทั้งสามีถูกยิงเสียชีวิต และเธอถูกขู่ให้ลาออกจากการเป็นครู           หัวค่ำของวันพุธที่ 23 กุมภาพันธ์ 2548 เสียงปืนดังขึ้น 4 นัดใกล้บ้านของเธอ เสี้ยววินาทีนั้น มริสารู้สึกว่าเหยื่อกระสุนต้องเป็นสามีเธอแน่นอน เธอจึงให้ลูกชายออกไปดูที่ตลาดนัดใกล้บ้าน แล้วก็จริงตามคาด เมื่อเธอตามออกมาก็เห็นลูกชายกำลังกอดร่างพ่อที่ไร้ลมหายใจ           “ตอนนั้นสามีฉันเสียชีวิตแล้ว ฉันรวบรวมสติ จัดการศพ และบอกลูกว่าไม่ต้องร้องไห้ ให้ยอมรับว่าถึงเวลาที่พระเจ้ากำหนดแล้ว ตำรวจเอาศพสามีไปที่โรงพยาบาลปะนาเระ ฉันกับลูกและญาติๆ ตามไปด้วย เมื่อทุกอย่างเรียบร้อย ฉันก็นำศพกลับมาจัดการตามหลักศาสนา”           มริสา บอกว่า เหตุการณ์โหดร้ายในค่ำวันนั้น เธอไม่เคยลืม แต่ต้องมีสติและเข้มแข็งเพื่อจัดการศพของสามี เธอควบคุมอารมณ์และเก็บความรู้สึกไว้ พร้อมๆ กับไปให้ปากคำกับตำรวจที่ สภ.ปะนาเระ           หลังเหตุการณ์ที่เธอต้องสูญเสียสามีไปเพียงคืนที่สอง ขณะที่เธอนอนหลับ รู้สึกเหมือนมีใครมากระชาก ทำให้สะดุ้งตื่น จากนั้นเธอรู้สึกกลัวและระแวง ซึมเศร้า กินไม่ได้ นอนไม่หลับ ไม่อยากพูดคุยกับใคร มีแต่คำถามที่คิดไปคนเดียว           “ตอนที่สามียังมีชีวิตอยู่ ครอบครัวเรามีความสุขมาก เราเป็นทั้งคู่รักและเป็นเพื่อนในเวลาเดียวกัน สามีฉันเป็นคนดี มีน้ำใจ ชอบช่วยเหลือเพื่อนบ้านเสมอ เมื่อชาวบ้านมีปัญหา ทุกคนก็จะมาปรึกษาและขอความช่วยเหลือ สำหรับฉัน เขาก็คือทุกอย่างในชีวิต มีคำถามในใจตลอดว่าใครยิงสามี เขาทำผิดอะไร เราจะอยู่ต่อไปได้อย่างไร ฉันกังวลกับหลายๆ เรื่อง แม้แต่จะเดินไปทางไหน เพราะเขาเป็นคนบริการให้ทุกอย่าง”           “การสูญเสียสามีทำให้ฉันอยู่แบบคนไร้หัวใจ ไร้ความสุข ไม่มีรอยยิ้มและเสียงหัวเราะ เช้าไปโรงเรียน ตอนเย็นกลับเข้าบ้าน ไม่ออกไปไหน ในระยะเวลา 4 เดือนกับ 10 วันซึ่งเป็น ‘อิดดะห์’ (ระยะเวลาที่ศาสนากำหนดให้ภรรยารอคอย ไม่สามารถแต่งงานใหม่หลังจากสามีเสียชีวิตหรือหย่าขาดจากนางไป) ฉันเห็นปัญหาที่ตามมาแล้วบอกกับตัวเองว่า ต้องลุกขึ้นมาสู้เพื่อลูกๆ ทั้งสามคนให้ได้”             หลังจากนั้น มริสาก็ลุกขึ้นมาละหมาดฮายัตขอพรจากพระเจ้าให้มีสุขภาพแข็งแรง ลืมเหตุการณ์ร้ายๆ พระเจ้าตอบรับการขอพรของเธอ เพราะเธอนอนหลับ ทานอาหารได้ จากนั้นเธอทำอีบาดะห์ (ศาสนกิจ)ทุกอย่าง ทั้งละหมาดฮายัตทุกคืน การอ่านยาซีนทุกวัน และละหมาดสุนัตต่างๆ เธอเริ่มก้าวข้ามวิกฤตด้วยการใช้ศาสนามาบำบัดจิตใจ           หลังจากสามีเสียชีวิตไป 2 ปี ก็มาเกิดเรื่องไม่คาดฝันกับมริสาอีก โดยขณะที่เธอกำลังเข็นรถจักรยานยนต์เข้าไปเก็บในโรงรถภายในบ้าน ก็มีชายสวมหมวกไอ้โม่ง 2 คน โผล่ออกมาจากริมรั้วบ้าน และตะโกนบอกเธอว่า “ลาออกจากครู ไม่เช่นนั้นไม่รับรองความปลอดภัย”           เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นทำให้เธอทรุดเป็นครั้งที่สอง ไม่สามารถพยุงตัวเองลุกขึ้นไปโรงเรียนสอนเด็กๆ ได้ คนรอบก็ข้างเป็นทุกข์ไปด้วย           ต่อมาผู้อำนวยการโรงเรียนได้นำเรื่องของเธอเข้าที่ประชุมเขตพื้นที่การศึกษา ปรากฏว่าผู้อำนวยการเขตฯ อนุญาตให้เธอย้ายไปช่วยราชการที่โรงเรียนไหนก็ได้ แต่เธอบอกว่าจะไม่ย้ายไปไหน ไม่ต้องหนีความตาย เมื่อถึงเวลาที่อัลลอฮ์กำหนดก็ต้องตายอยู่ดี           มริสาโชคดีที่คนรอบข้างช่วยกันรักษาจิตใจ แม้แต่เพื่อนครูที่โรงเรียนที่เป็นคนไทยพุทธ ทุกคนเป็นห่วงและมาเยี่ยมเธอสม่ำเสมอ           กระทั่งเดือนรอมฎอนของปีนั้น โซรยา จามจุรี และเครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมชายแดนใต้ได้มาเยี่ยมเธอ โดยที่ก่อนหน้านั้น เครือข่ายผู้หญิงฯ โทรศัพท์ให้กำลังใจเธอมาตลอด           “จริงๆ แล้วตอนนั้นฉันไม่อยากให้มาเยี่ยม เพราะกลัวว่าจะมาเห็นสภาพที่แท้จริง เนื่องจากเวลาอาจารย์โซรยาโทรศัพท์มา ฉันจะบอกว่าดีขึ้นแล้ว ทั้งที่แท้จริงๆ อาการยังเหมือนเดิม แต่เมื่อปฏิเสธไม่ได้จึงให้คณะมาเยี่ยม และดีใจที่มีคนเป็นห่วง ทำให้ฉันมีความผูกพันกับเครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมฯ มาก” มริสา บอก           เมื่อเครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมชายแดนใต้เชิญเธอเข้าประชุม และให้ความรู้เกี่ยวกับการช่วยเหลือเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ รวมทั้งจัดอบรมเกี่ยวกับการจัดรายการวิทยุเสียงผู้หญิงจากชายแดนใต้ ปรากฏว่ามริสากลายเป็นนักจัดรายการวิทยุที่ผู้ฟังให้ความสนใจ เพราะเธอนำประสบการณ์ที่เกิดขึ้นในชีวิตมาเล่าในรายการ ทำให้คนฟังได้สัมผัสถึงวิธีการรับมือกับปัญหา การเยียวยา ช่วงที่ท้อแท้ กระทั่งสามารถฟื้นคืนกลับมาใช้ชีวิตหลังเกิดเหตุการณ์ร้ายผ่านไปได้           ต่อมาเครือข่ายของหมอดำรงค์ แวอาลี แพทย์สุขภาพจิตชื่อดังของชายแดนใต้ได้เชิญมริสาไปเป็นวิทยากรให้ความรู้เกี่ยวกับการเยียวยาจิตใจแก่ผู้ได้รับผลกระทบ เป็นอำเภอนำร่องในการดูแลเด็กกำพร้าที่เกิดจากเหตุการณ์ความไม่สงบ เธอได้เข้าร่วมโครงการที่ทางศูนย์สุขภาพจิตจัดขึ้น ได้รับทุนจากศูนย์ 2 ปีซ้อน เนื่องจากผลการประเมินโครงการเป็นที่ยอมรับของหน่วยงาน ทำให้เกิดความภาคภูมิใจทั้งหน่วยงานและชุมชน           “เมื่อมีความรู้ก็อยากช่วยคนอื่นให้ได้เรียนรู้ว่า คนไหนที่วันแรกอาการหนัก เขาจะฟื้นตัวเร็ว แต่คนที่นิ่งเงียบ น่ากลัว จะใช้เวลานาน เวลาเกิดเหตุการณ์กับใคร รู้สึกเหมือนเกิดกับตัวเอง เพราะผ่านเรื่องร้ายๆ มาแล้ว”           มริสาสอนเด็กๆ ทุกวันจันทร์ถึงศุกร์ มีเวลาว่างช่วงวันเสาร์กับอาทิตย์ แต่หากทีมงานโทรศัพท์มา ก็จะปรับเปลี่ยนตารางการสอนให้เหมาะสม เพื่อไปช่วยคนที่ต้องการความช่วยเหลือ  เธอได้เป็นอนุกรรมการเกี่ยวกับการเยียวยา เปิดโอกาสให้ได้นำเสนอข้อมูลต่างๆ และเป็นกระบอกเสียงให้กับชุมชน มีโอกาสได้ไปสานเสวนากับแม่ทัพภาคที่ 4 โดยเธอได้นำเสนอข้อเท็จจริงเกี่ยวกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นใน ต.พ่อมิ่ง และข้อมูลจากชาวบ้าน ด้วยการขอให้ถอนกำลังทหารออกจากโรงเรียน ซึ่งแม่ทัพก็ทำตามที่เธอขอ           แต่ปัญหาในการทำงานร่วมกับฝ่ายความมั่นคงก็คือ เมื่อมีการสับเปลี่ยนกำลัง ก็ต้องมีการทำความรู้จักกันใหม่ทุกครั้ง           สำหรับโรงเรียนบ้านพ่อมิ่ง ปัจจุบันมีนักเรียนทั้งหมด 180 คน ครู 14 คน ทั้งพุทธและมุสลิม มริสาเป็นวิทยากรอิสลามศึกษามาตั้งแต่อายุ 18 ปี บรรจุเป็นข้าราชการครูเมื่อปี 2547 และรักในอาชีพครู อยากให้นักเรียนได้รับสิ่งที่เป็นประโยชน์และใช้ได้ในชีวิตจริง เธอเป็นห่วงเรื่องการอ่านออกเขียนได้ของเด็กๆ เป็นอย่างมาก           “สอนเด็กประถมสนุก ไม่เครียด แต่ตอนนี้เด็กไม่ยอมพูดภาษาไทย ครูพูดไทย แต่เด็กไม่ตอบกลับเป็นภาษาไทย มีเฉพาะเด็กที่สนใจก็จะพูดและอ่านได้ ในปีนี้ทางสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปัตตานี เขต 1 จึงมีเกณฑ์ว่า นักเรียนชั้น ป.6 ทุกโรงเรียนต้องอ่านออกเขียนได้ ถ้าเด็กทำไม่ได้ ครูไม่ได้ขึ้นเงินเดือน วันที่ 1 กุมภาพันธ์นี้ก็จะมีการทดสอบ จึงต้องสอนเสริมกันทุกวัน ผู้ปกครองบางคนก็ไม่เข้าใจ คิดว่าครูบังคับให้พูดภาษาไทย ทั้งที่เป็นเรื่องสำคัญและจำเป็น เนื่องจากต้องสื่อสารกับสังคมและโลกภายนอกที่ไม่ได้มีอยู่แค่ในชุมชนหรือพื้นที่ที่ชายแดนใต้เพียงอย่างเดียว”           มริสา บอกว่า การเรียนการสอนในปัจจุบัน ครูต้องเอาใจใส่ดูแลเด็กอย่างละเอียดถึงพื้นฐานครอบครัวว่าเป็นอยู่อย่างไร บางครอบครัวต้องสอนพ่อแม่ให้ช่วยดูการบ้านและดูแลลูกอย่างใกล้ชิด ต้องช่วยกัน ไม่ใช่ผลักภาระมาให้โรงเรียนและครูทุกอย่าง           “ฉันขอบคุณพระเจ้าที่ให้โอกาส ให้เวลา สามารถนำความรู้และประสบการณ์ที่มีอยู่ออกสู่สังคม ถ้าสิ่งนั้นคือความดี ฉันพร้อมที่จะลงมือทำด้วยความบริสุทธิ์ใจทุกเรื่อง สิ่งเดียวที่อยากบอกกับทุกคนคือ ความอดทน และการทำอีบาดะห์ (ศาสนกิจ) เท่านั้นที่เป็นเกราะป้องกันตัวเรา”           ทุกวันนี้มริสามีความสุขขึ้นกับการได้เป็นย่าของหลานตัวน้อยๆ คนแรก และตั้งใจจะถ่ายทอดความรู้ที่มีให้กับลูกหลานชาวพ่อมิ่ง พร้อมๆ ไปกับการทำงานเพื่อสังคม
การตายของเธอ: ไม่ได้ถูกนิ่งเฉย ดูดายจากเพื่อนร่วมวัฒนธรรม
การตายของเธอ: ไม่ได้ถูกนิ่งเฉย ดูดายจากเพื่อนร่วมวัฒนธรรม โดย คำนึง ชำนาญกิจ และ โซรยา จามจุรี                              เมื่อเร็วๆนี้ ทีมเครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้ (civic women)  ได้ไปเยี่ยมบ้านครอบครัวของ น.ส.รัตติกาล จ่าวัง หรือ “น้องกิ่ง”  ที่เสียชีวิต จากเหตุถูกคนร้ายยิงจนเสียชีวิต เมื่อวันที่ 26 พ.ย.2559 บริเวณถนนสาย 42 ปาลัส   ต.ควน  อ.ปะนาเระ   จ.ปัตตานี  น่าเศร้าสะเทือนใจมาก ที่เธอเสียชีวิตพร้อมลูกในท้องอายุ 9 เดือน วันไปเยี่ยมบ้าน เราพบปะกับสมาชิกหลายคนในครอบครัวน้องกิ่ง มีทั้งสามีน้องกิ่งซึ่งเป็นคนจากจังหวัดพัทลุงเพิ่งแต่งงานอยู่กินกับน้องกิ่งมาเพียงสามปี เรายังได้พบกับแม่ และพ่อของน้องกิ่งด้วย สิ่งที่เราสังเกตเห็น คือร่องรอยแห่งความเศร้าของ นางวรรณาภร   แก้วแก่นเพชร  ผู้เป็นแม่ของน้องกิ่ง ที่ยังทำใจยอมรับกับความสูญเสียครั้งนี้ยังไม่ได้  เธอเล่าว่าเธอแยกทางกับสามีแล้ว แต่ก็ยังสามารถเป็นเพื่อนกันได้  เธอเล่าว่าเธออยู่กับลูกสองคนคือน้องกิ่งและลูกอีกคน ที่เป็นน้องชายของน้องกิ่ง อายุ 17 ปี  ส่วนสามีหรือพ่อของน้องกิ่ง หลังจากแยกทางกันก็ไปอยู่ที่จังหวัดสุรินทร์ และได้เดินทางกลับมาตอนที่น้องกิ่งถูกยิงเสียชีวิต ส่วนตัวเธอเอง มีอาชีพขายผลไม้สดในตลาดที่อำเภอสายบุรีทุกวัน ในตอนแรกๆ ของการพบปะกัน  แม่น้องกิ่ง และคนในครอบครัวดูเงียบๆ ไม่ค่อยอยากพูดคุยกับเราสักเท่าไหร่ อาจจะเป็นเพราะยังอยู่ในอาการโศกเศร้าอยู่ และผู้ที่มาเยี่ยมก็เป็นแขกแปลกหน้าที่ไม่คุ้นเคย...เราถามว่า “แม่รู้สึกอย่างไรที่เครือข่ายเราที่เป็นมุสลิมทั้งนั้น มาเยี่ยมบ้านวันนี้”  “แม่เข้าใจ แม่แยกออกว่าอะไรเป็นอะไร ไม่ได้ว่าทุกคนเป็นคนทำ” เธอตอบสั้นๆ   ภาพที่ 1: วันไปเยี่ยมแม่น้องกิ่ง (ภาพซ้ายมือ) หรือ นางวรรณาภร แก้วแก่นเพชร ที่บ้าน ต.ควน อ.ปะนาเระ จ.ปัตตานี    หลังจากนั้นพวกเราก็ชวยคุยเกี่ยวกับเรื่องการช่วยเหลือเยียวยาจากภาครัฐ ซึ่งครอบครัวได้รับการช่วยเหลือไปแล้วเบื้องต้นเป็นเงินห้าแสนบาท บรรยากาศการพูดคุยไม่ค่อยลื่นไหลนัก ส่วนใหญ่จะเป็นการถามคำตอบคำมีความเงียบเข้ามาแทนที่เป็นระยะ ๆ จนเราคิดว่าคงไม่เหมาะจะรบกวนเวลาของครอบครัว ก็เลยขอลากลับ ก่อนกลับเราก็เข้าไปกอดแม่ของน้องกิ่ง พื่อให้กำลังใจพร้อมกับพูดว่า ”ขอบคุณที่เปิดใจรับทีมงานที่เป็นมุสลิมมาเยี่ยม และขอเป็นกำลังใจให้คะ  สิ่งไหนที่ทางเครือข่ายสามารถช่วยเหลือได้ก็บอกจะได้ช่วยกันดูแลถึงพวกเราจะเป็นมุสลิม แต่จะบอกแม่ว่ามุสลิมที่ไม่ต้องการความรุนแรงก็มีอีกเยอะ” ที่เราพูดและแสดงออกมาแบบนั้น เพราะจะได้ลดความรู้สึกหวาดระแวง และความไม่ไว้วางใจที่ครอบครัวอาจจะมีต่อพวกเราที่เป็นมุสลิมมันเป็นเรื่องธรรมดาที่เราเข้าใจได้ว่า เหตุร้ายที่เกิดขึ้นกับชาวพุทธหลายครั้งในสถานการณ์ความไม่สงบทำให้ชาวพุทธบางที รู้สึกหวาดกลัวและหวาดระแวงต่อมุสลิมโดยทั่วไปด้วย เราคิดว่าวินาทีนี้ คงไม่มีอะไรดีเท่ากับการสื่อสารทางกาย และการบอกเล่าความรู้สึกของเราตรงๆ  เราจับมือเธอไว้ แล้วถามต่อว่า “ตอนนี้แม่รู้สึกดีขึ้นบ้างไหมคะ” ปรากฏว่าการแสดงออกของเราเช่นนี้ได้ผล เธอสัมผัสและรับรู้ได้ เราเองก็รู้สึกได้ว่า กำแพงของความเงียบงัน และไม่ไว้วางใจ กำลังถูกทำให้พังทลายลง เธอคุยต่อกับเราอย่างพรั่งพรู ผิดจากตอนแรกอย่างเห็นได้ชัด จนทำให้เรารู้สึกสบายใจขึ้นว่าการเยี่ยมของเราไม่ได้ทำให้ครอบครัวรู้สึกแย่ลง มากกว่านั้นมิตรภาพระหว่างผู้มาเยี่ยมกับผู้ถูกเยี่ยมกำลังทำงาน ภาพที่ 2: ครอบครัวน้องกิ่ง พ่อ แม่ และแขกผู้มาเยือนต่างวัฒนธรรม   “ตั้งแต่วันแรกที่เกิดเหตุ แม่กินอะไรไม่ได้เลย นอนก็ไม่ค่อยหลับ มันรู้สึกเต็มไปหมด เที่ยงก็กินแต่รังนกกับน้ำหนึ่งแก้ว ทุกๆ วันที่ศพลูกอยู่ในวัด ก็อยู่ได้กับรังนกและน้ำ” “วันที่เผาศพน้องกิ่ง มีน้องเขาเอาขนมหัวล้านมาให้หนึ่งถ้วย ก็กินได้แค่สองลูก เพิ่งกินข้าวได้เมื่อวานนี้เอง มีน้องข้างบ้านเขาเอาแกงส้มมาให้ แม่ก็กินข้าวได้เยอะนิดนึง” เธอยังย้อนกลับเล่าให้ฟังถึงเรื่องในครอบครัวอีกด้วยว่า เธอหย่าขาดจากสามีมาห้าปีแล้ว “แต่แม้ว่าจะแยกทางกับพ่อของน้องแล้ว  แต่เราก็ยังเป็นเพื่อนกัน พ่อลูกเขาก็โทรคุยกันอยู่บ่อยๆตอนน้องกิ่งแต่งงานพ่อเขาก็มางานแต่ง” “ แม่ยอมรับทุกคนที่เป็นมิตร”เธอทิ้งคำพูด ที่ทำให้เรารู้สึกชื่นใจก่อนเดินกลับออกมาจากบ้าน ต่อมา เราก็ได้เดินทางไปที่บ้านพักข้าราชการตำรวจในเขตอำเภอเมืองปัตตานี  ซึ่งการเยี่ยมครั้งนี้เป็นครั้งที่สองแล้วโดยไปเยี่ยมครอบครัวของ จ.ส.ต.อนุรักษ์ รักบุตร คือน้องอร ซึ่งเป็นภรรยาของ  จ.ส.ต.อนุรักษ์  ย้อนไปเมื่อวันที่ 3 ก.ค. 2559  ซึ่งยังอยู่ในช่วงรอมฎอน 10 วันสุดท้าย สามีของเธอได้เข้าเวรอยู่บริเวณตรงข้ามร้านอาหารลอนดอนใกล้ๆ กับมัสยิดกลางปัตตานี เพื่ออำนวยความสะดวกให้กับประชาชนที่มาจอดรถเพื่อละหมาดในช่วงกลางคืน  ในเย็นวันนั้นเองได้เกิดเหตุระเบิดทำให้สามีของเธอเสียชีวิต ขณะนั้นเธอตั้งท้องได้ 7เดือน และยังมีลูกชายอยู่อีกสองคน   ภาพที่ 3: น้อง.ด.ช.รัฐฐานันท์  รักบุตร (น้องนาวา) ลูกคนเล็กของน้องอร ในวันที่ไม่มีพ่อ   การเยี่ยมครั้งที่สองนี้ เธอคลอดลูกชายออกมาแล้ว หน้าตาน่ารักและสมบูรณ์มากทีเดียว วันที่เราไปเยี่ยมวันนั้นดูสีหน้าน้องอรสดใสกว่าครั้งแรกที่เราไปเยี่ยมเมื่อครั้งหลังเกิดเหตุได้เพียงสองอาทิตย์ “ดีใจคะที่พี่มาเยี่ยมหนูอีก คิดถึงพี่อยู่เหมือนกัน    หนูตามข่าวผู้หญิงท้องถูกยิงเสียชีวิต รู้สึกไม่สบายใจ หนูยังคิดเลยว่าพี่จะลงไปเยี่ยมเขาไหม” น้องอรยิ้มด้วยความดีใจ ถามเรากรณีเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับน้องกิ่ง ที่เราเพิ่งไปเยี่ยมมา “เยี่ยมแล้วคะ เพราะพี่ไม่เลือกพุทธมุสลิม น้องอรเป็นไงบ้างตอนนี้  รู้สึกดีขึ้นบ้างไหม” “ก็ดีคะ”  พูดแล้วเธอก็น้ำตาไหล เธอหยิบเศษกระดาษที่ลูกชายวัยเก้าขวบเขียนขึ้นมาอ่านให้เราฟัง ว่าลูกเขียนถึงพ่อเขาอย่างไร    “คุณพ่อครับ พ่อรักแม่ พ่อรักย่า พ่อรักปู่ พ่อรักป้าอู พ่อเป็นวิญญาณ (เขียนวิญญาณโดยใช้ตัว  ย )” ข้อความที่เป็นฝีมือลูก ที่ปรากฏอยู่ในกระดาษ เธอบอกว่า ลูกไม่ได้ตั้งใจให้เธอดู แต่ลมพัดเศษกระดาษนี้ปลิวมา เห็นแล้วเธอก็อดสะเทือนใจ  อดคิดถึงสามีไม่ได้    ภาพที่ 4 : ฝีมือลูกคนโต “.ด.ช.รัชชรักษ์     รักบุตร ”ของน้องอร ที่เขียนถึงพ่อ    “หนูได้ฟังข่าวระเบิดที่โต้รุ่ง หนูสงสารลูกน้องพี่เบิ้มมาก  มันทำให้หนูคิดว่าเค้าหนักกว่าหนูเยอะเลย หนูยังโชคดีถึงพี่นุ(สามี) จะเสียไป แต่แกก็ยังทิ้งอะไรไว้ให้เรามากมาย แต่ลูกน้องพี่เบิ้มเขาไม่เหลืออะไรเลย” เธอยังมีแก่ใจคิดถึงผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุระเบิดร้านก๋วยเตี๋ยวเบิ้ม ที่ตลาดโต้รุ่งปัตตานี ลูกน้องเบิ้ม ที่เธอกล่าวถึง คือ “น้องเบียร์” หรือ มโนชา พงษ์เสาร์ หม้ายลูกสามที่สูญเสียขาข้างขวา และ ต้องสูญเสียดวงตาข้างขวาอีกข้าง จากแรงระเบิดที่ร้านก๋วยเตี๋ยวเบิ้ม เมื่อคืนวันที่ 24 ต.ค.2559 “อนาคตต่อไปจะเอาอย่างไงต่อ ทางผู้บังคับบัญชาให้อยู่ในบ้านพักนานแค่ไหน ถ้าสมมุติว่าเราไม่ทันจะบรรจุเป็นตำรวจ” เราถามต่อ เพราะเคยทราบจากเธอมาว่าทางหน่วยงานตำรวจ  ให้สิทธิเธอบรรจุเป็นตำรวจแทนสามีได้ แต่ก็น่ากังวลเกี่ยวกับความไม่มั่นคงแน่นอนของอนาคตเธออยู่ดี “เขาให้อยู่สองปีคะ  หนูคิดว่าคงทันที่จะบรรจุ เพราะตอนนี้หนูส่งเอกสารอะไรเรียบร้อยแล้ว สมมุติไม่ทันจะบรรจุ และต้องย้ายออกจากบ้านพักไปก่อน หนูคิดว่ามีอยู่ที่เดียวที่จะไปอยู่ได้คือ บ้านแม่ที่สงขลา ส่วนบ้านพ่อแม่พี่นุ ( บ้านสามีซึ่งอยู่ที่ต.มะกรูด  อ.โคกโพธิ์ จ.ปัตตานี ) หนูคงไม่ไปอยู่ เพราะหนูกลัวคะเพราะบ้านที่อยู่ เป็นไข่แดงตรงกลางเลย ล้อมรอบด้วยบ้านของมุสลิม” เธอตอบพร้อมกับพูดว่า “พี่อย่าโกรธนะ ที่พูดออกมาแบบนี้” ภาพที่ 5:  น้องอร (ภาพซ้ายมือ) ลูก  กับผู้มาเยือนต่างวัฒนธรรม   เราก็เข้าใจเธอนะ ที่เธอรู้สึกหวาดกลัวต่อเหตุการณ์และผู้คนรอบข้าง โดยเฉพาะครอบครัวสามีเธอเป็นครอบครัวชาวพุทธที่เหลืออยู่ไม่กี่หลังคาเรือนในหมู่บ้าน จากการเยี่ยมบ้านแบบข้ามวัฒนธรรมเช่นนี้ แม้เราไม่มีอะไรในทางวัตถุให้แก่ครอบครัวผู้สูญเสีย แต่อย่างน้อย  เราก็อยากแสดงให้เห็นว่า  การตายของคนในสองครอบครัวนี้    ไม่ได้ถูกเมินเฉย และดูดายจากคนในสังคมส่วนใหญ่ที่นี่  อย่างน้อยก็มีพวกเรา ผู้หญิงกลุ่มหนึ่ง ที่มีโอกาสแสดงความรู้สึกเห็นอกเห็นใจในความเป็นความตาย และการได้รับผลกระทบของเพื่อนมนุษย์ทุกศาสนาที่ร่วมชายคาเดียวกัน ณ ชายแดนใต้/ปาตานีแห่งนี้ และอยากจะเป็นกำลังใจในการต่อสู้ชีวิตของทุกชีวิตที่เหลืออยู่ โดยเฉพาะผู้หญิงในทุกศาสนา ผู้เป็นแม่ เป็นเมีย  ซึ่งต้องเป็นผู้แบกรับภาระทุกอย่าง เมื่อคนในครอบครัวต้องสูญเสียไป......
เยี่ยมบ้านผู้หญิงและเด็ก(ในท้อง) เมื่อมัสยิดไม่ปลอดภัย
เยี่ยมบ้านผู้หญิงและเด็ก(ในท้อง) เมื่อมัสยิดไม่ปลอดภัย โดย คำนึง ชำนาญกิจ  และโซรยา   จามจุรี หลายเดือนที่ผ่านมา    กลุ่มองค์กรผู้หญิงผนึกกำลังกันในนามคณะทำงานวาระผู้หญิงชายแดนใต้(paw) รณรงค์เรียกร้องเพื่อขอให้พื้นที่สาธารณะปลอดภัย    โดยเฉพาะตลาด ถนนหนทาง โรงเรียน  ศาสนสถาน เพราะเป็นพื้นที่ของพลเรือนที่มีทั้งผู้หญิง และประชาชนทั่วไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวัน แต่ตลอดระยะเวลาของการเรียกร้อง  เหตุรุนแรงในพื้นที่ดังกล่าวก็ยังเกิดขึ้น แม้แต่ในบริเวณศาสนสถาน หรือใกล้ศาสนสถาน  ซึ่งที่จริงแล้วควรจะเป็นพื้นที่สันติ(peace space) และปลอดภัยมากที่สุด   เมื่อเร็วๆนี้ สมาชิกเครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้(civic women)ร่วมกับคณะทำงานวาระผู้หญิงชายแดนใต้ (PAW) ซึ่งมีทั้งพุทธและมุสลิม ได้ลงพื้นที่เยี่ยมครอบครัวผู้สูญเสียจากเหตุการณ์ความรุนแรงที่เกิดขึ้นในบริเวณศาสนสถาน “มัสยิด” ในช่วงเดือนรอมฎอนที่ผ่านมา  ซึ่งทำให้เราได้เห็นว่าผู้หญิงได้รับผลกระทบอย่างไร ครอบครัวแรกที่อ.บันนังสตา  จ.ยะลา เป็นครอบครัวของ“อิสน๊ะ โตะตาหยง” เธอสูญเสียสามีเมื่อวันที่ 4  ก.ค.2559  คือ อับดุลเราะแม โตะตาหยง ขณะที่เธอกับสามีเดินทางไปละหมาดตารอเวียะห์ในช่วงเดือนรอมฏอน ที่มัสยิดกลาง อ.บันนังสตา จ.ยะลา ซึ่งอยู่ห่างจากบ้านไปประมาณ 5 กิโลเมตร   เธอไม่คิดว่าในคืนนั้นจะเป็นคืนที่อัลลอฮ์จะเอาสามีเธอกลับคืนสู่พระองค์   เธอบอกว่ารู้สึกตกใจกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นกับคนในครอบครัว สามีเธอต้องจากไปด้วยแรงระเบิด M79  ที่มีการยิงเข้ามาตกหน้ามัสยิด  โดยผู้ก่อเหตุยิงมา 2 ลูก ลูกแรกข้ามหลังคามัสยิดไปตกลงบนหลังคาบ้านชาวบ้าน แต่ไม่มีผู้ใดได้รับบาดเจ็บ เพราะไม่มีใครอยู่ในบ้าน ต่อมาก็ยิงลูกที่สอง ตกหน้ามัสยิดริมถนนและโดนสามีของเธอ ขณะที่เขากำลังเดินเข้าประตูมัสยิด  ส่วนตัวเธอปลอดภัย เพราะเข้าประตูฝ่ายผู้หญิงไปอยู่ด้านในมัสยิดแล้ว เราเห็นเธอเข้มแข็งมาก ไม่มีน้ำตาสักหยดยามหวนรำลึกถึงเหตุการณ์และความสูญเสีย เลยถามว่าเยียวยาจิตใจอย่างไร เธอบอกว่าตอนที่ไปดูสามีที่โรงพยาบาล เห็นเขาครั้งแรกเธอทำใจไว้แล้ว เพราะเขาอาการหนักมาก “ คือตอนที่โดน เขากำลังจะไปละหมาดและมีน้ำละหมาดแล้ว และก็เป็นเดือนบวชด้วย  ก๊ะเลยทำใจไม่ให้เสียใจคือเขาไปดีแล้ว  อาแบเคยคุยกับก๊ะบ่อยครั้งว่า การตายเป็นแค่การย้ายที่อยู่เท่านั้นเอง” ครอบครัวอิสน๊ะ  มีลูก 4 คน สามคนเรียนจบหมดแล้ว เหลือแต่คนเล็กที่เรียนมหาวิทยาลัยรามคำแหงโดยทำงานไปด้วยเรียนไปด้วย ครอบครัวเธอ เป็นครอบครัวใหญ่ วันที่เราไปเยี่ยม เห็นมีหลานเล็กๆหลายคนวิ่งเล่นกันสนุกสนาน ทำให้เธอไม่เหงาและไม่เครียด   “ไม่อยากให้เกิดขึ้นในบริเวณมัสยิด เพราะเป็นสถานที่ที่ชาวบ้านจะไปทำศาสนากิจเพื่อสงบจิตใจ  ตั้งแต่สมัยท่านนบีมูฮัมหมัดของเราก็มีเหตุการณ์เกิดขึ้น แต่เขาก็จะมีกฎเกณฑ์ในการสู้รบ ในศาสนาอิสลามของเรา ไม่อนุญาตให้ทำร้ายผู้หญิง ผู้บริสุทธิ์ และเด็กหรือผู้ที่อ่อนแอกว่า  และไม่ให้โจมตีสถานที่ที่ใช้ปฏิบัติศาสนากิจ” เธอให้ความเห็นที่เชื่อมโยงกับหลักศาสนาว่าทำไมในการสู้รบ จึงให้มีการละเว้นสถานที่ และผู้คนบางกลุ่ม ทำให้เรารู้ว่าเธอแม่นยำในเรื่องศาสนาอยู่มาก ถามต่อว่าทางออกในการสร้างสันติภาพในมุมมองของเธอเห็นว่าเป็นอย่างไร?  เธอบอกว่า “ไม่ว่าในชุมชนหรือสถานที่ใดจะสงบได้ ถ้ามีการพูดคุยกัน สมัยนบีก็ทำสัญญาสันติภาพ เมื่อพูดคุยกันและตกลงกันแล้ว  ฝ่ายที่กำลังสู้รบกันนั้นถ้าได้พูดคุยกัน คิดว่าสงบคะ แต่ทุกคนจะต้องยอมรับเหตุผลซึ่งกันและกัน” ในวันเดียวกัน คณะของเราได้ไปเยี่ยมครอบครัวผู้สูญเสียอีกครอบครัวหนึ่งที่เป็นข่าวใหญ่ในช่วงเดือนรอมฏอน ก่อนเกิดเหตุที่มัสยิดบันนังสตาหนึ่งวัน คือครอบครัวของน้องอร หรือรัชนู   รักบุตร  เธอต้องสูญเสียสามี  คือ จ.ส.ต. อนุรักษ์  รักบุตร เมื่อวันที่ 3 ก.ค. 2559 จากเหตุระเบิดที่หน้าบริเวณมัสยิดกลางปัตตานี  ในวันเยี่ยมบ้านนั้น เธอซึ่งตั้งท้องอยู่ 7 เดือน  พร้อมลูกชายอีกสองคน ชวนเราพูดคุยกันในร้านค้าบริเวณบ้านพักตำรวจใน อ.เมือง จ.ปัตตานี  เธอเริ่มต้นว่า “เขาทำหน้าที่ของเขาดีที่สุดแล้ว เขาไปเข้าเวรเพื่อดูแลอำนวยความสะดวกให้กับพี่น้องมุสลิมที่จะมาละหมาด  พี่นุบอกเสมอว่าไม่เคยนึกกลัวกับเหตุการณ์ในสามจังหวัด เพราะเขาเป็นคนในพื้นที่ ที่นี่เป็นบ้านเกิด พี่นุเป็นคน ต.มะกรูด อ.โคกโพธิ์ จ.ปัตตานี”  “หลายๆครอบครัวที่เดือดร้อน เมื่อต้องสูญเสียคนในครอบครัว ลูกต้องสูญเสียพ่อหรือแม่ ไม่ว่าครอบครัวนั้นจะเป็นพุทธหรือมุสลิม  เด็กๆเหล่านั้นเขาจะอยู่กันอย่างไร สำหรับอรคิดว่าเราต้องเป็นทั้งพ่อและแม่ในเวลาเดียวกัน เพราะว่าสิ่งที่ขาดหายไปคือพ่อ แต่อร ในฐานะที่เป็นแม่ ก็ต้องทำให้เหมือนพ่อของลูกตอนที่มีชีวิตอยู่คะ”  “ก็ต้องทำใจสู้   เพื่อลูกอีก 2 คน รวมทั้งที่อยู่ในท้องอีก 1 คน อรคิดว่าถ้าอรหมดกำลังใจแล้วลูกอีก 3 คนจะเดินไปไม่ได้ ก็ต้องพยายามทำใจยอมรับกับสิ่งที่เกิดขึ้น  อรมีกำลังใจจากเพื่อนๆทั้งพุทธและมุสลิมที่โทรมาและไลน์มา  พี่น้องพุทธและมุสลิมก็ไม่ทอดทิ้งกันนะคะ ทางมัสยิดกลางก็มีกระเช้ามามอบให้  ทางจุฬาราชมนตรีมอบเงินให้หนึ่งแสนด้วยคะมนุษย์ไม่ว่าจะเป็นไทยพุทธหรืออิสลาม เขาทำความดีละเว้นความชั่วทั้งนั้น เราอย่ามาเจาะจงว่าอิสลามไม่ดีอย่างนั้นอย่างนี้เลยนะคะ อย่าเอาภาพมารวมหมดว่าอิสลามเป็นผู้ก่อการร้าย”  ในการเยียวยาจิตใจ เธอบอกว่าแม้ว่าจะทำใจยังไม่ได้  แต่ก็พยายามคิดว่าถึงแม้ว่าเราจะร้องไห้เสียใจมากแค่ไหนมันก็ไม่มีอะไรดีขึ้น เราไม่สามารถย้อนอดีตได้ เราต้องเดินหน้าต่อไป ในวันข้างหน้าเราต้องอยู่กับปัจจุบัน อยู่กับลูกๆ 3 คน โดยเฉพาะลูกที่กำลังจะคลอด หากแม่เศร้า กลัวลูกในท้องจะได้ผลกระทบเมื่อคลอดออกมา    จากการมาเยี่ยมบ้านครั้งนี้ แกนนำเครือข่ายของเราที่ทำงานอยู่ที่เยียวยาอำเภอเมืองปัตตานี  ที่ได้ร่วมเยี่ยมบ้านด้วยเล่าว่า ไม่เฉพาะน้องอรที่กังวลเรื่องลูกในท้อง   เหตุการณ์ระเบิดที่บริเวณมัสยิดกลางปัตตานี  ยังทำให้แม่วัยรุ่นมุสลิมที่ตั้งท้อง 3 เดือนอีกคน ซึ่งได้รับบาดเจ็บจากเหตุการณ์ระเบิดครั้งนั้นด้วย  รู้สึกกังวลและเครียดมากว่า แรงระเบิดในวันนั้นจะทำให้ลูกของเธอในท้องได้รับผลกระทบเมื่อคลอดออกมา  “ผู้หญิงคนนี้มารับเงินเยียวยาที่อำเภอ แล้วก็รีบกลับไปขายข้าวที่มาเลย์  น้องเค้ายังรู้สึกผวา เขากลัวลูกในท้องไม่ปลอดภัย แต่หากเด็กที่คลอดออกมาได้รับผลกระทบ  ทางการจะไม่สามารถเยียวยาอะไรได้ เพราะไม่อยู่ในหลักเกณฑ์”  แกนนำผู้หญิงเราเล่าในวงเยี่ยม เป็นอีกเรื่องที่น่าเศร้าใจ ที่ไม่เป็นข่าว ที่เราได้ร่วมรับรู้ในวันนั้น  สำหรับสองครอบครัวผู้สูญเสีย ที่พวกเราได้ไปเยี่ยมในวันนั้น จะเห็นว่าแม้ต่างศาสนาและวัฒนธรรม แต่ก็ร่วมชายคาบ้านเดียวกันในชายแดนใต้  และมีชะตากรรมเดียวกันที่ต้องเผชิญกับความสูญเสีย รวมแม้กระทั้งชีวิตน้อยๆที่ยังไม่ทันได้ลืมตาดูโลก ที่ไม่มีโอกาสได้เห็นหน้าพ่อ และอาจจะได้รับผลกระทบตั้งแต่อยู่ในท้องแม่  โดยที่เราไม่อาจรู้ได้ในตอนนี้ และเนื่องจากผู้หญิงและเด็กๆซึ่งไม่ได้เป็นคู่ขัดแย้งหรือคู่สู้รบ แต่กลับต้องเป็นผู้ที่ต้องเผชิญและแบกรับผลกระทบจากสถานการณ์และการสู้รบ การเยียวยา พร้อมๆกับการเรียกร้องขอพื้นที่สาธารณะปลอดภัยจากเหตุรุนแรง จึงยังคงต้องขับเคลื่อนควบคู่กันไป  จนกว่าจะมีพื้นที่ปลอดภัยให้เราได้ใช้ชีวิตร่วมกันอย่างสันติ  และไม่มีชีวิตใดๆที่ต้องสูญเสียให้เราต้องเยียวยาอีกต่อไป
โจทย์ท้าทายของการช่วยเหลือทางมนุษยธรรมชายแดนใต้
โจทย์ท้าทายของการช่วยเหลือทางมนุษยธรรมชายแดนใต้ โดย โซรยา จามจุรี  หัวหน้า ฝ่ายส่งเสริมและเผยแพร่ สำนักส่งเสริมและการศึกษาต่อเนื่อง ม.อ.ปัตตานี เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้ (Civic Women)   เวทีเสวนาเรื่อง ‘เหลียวหลัง แลหน้า มนุษย์+ธรรม ชายแดนใต้’ ที่มัสยิดกลาง จ.สงขลา เมื่อวันที่ 31 มกราคม วานนี้ จัดโดยสภาเครือข่ายช่วยเหลือด้านมนุษยธรรม สำนักจุฬาราชมนตรี ผู้หญิง 3 คนที่ร่วมเสวนาพูดคุย คือ โซรยา จามจุรี อัญชนา หัมมิหน๊ะ และนูรยีลัน หะยีอาบูบากา โดยมีมีฐปณีย์ เอียดศรีไชย จากทีวีช่อง 3 มาดำเนินรายการ ขอบคุณฐปณีย์ ที่ไม่เคยปฏิเสธงานพี่น้องมุสลิม และบทบาทของเธอ รายงานข่าวทางมนุษยธรรมที่ผ่านมาน่าชื่นชมมาก ทั้งข่าวปัญหาลูกเรือประมงไทยที่อินโดฯ ปัญหาโรฮิงญา เป็นต้น สำหรับเวทีวันนี้ ตอนหนึ่ง ตนเองได้เสนอให้เห็นความทุกข์ยากลำบากของกลุ่มคนประมาณ 2,000 ครอบครัวในชายแดนใต้ ที่ต้องได้รับความช่วยเหลือด้านมนุษยธรรมจากคนในสังคม คนกลุ่มนี้ต้องนับว่าเป็นผู้ที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์ความไม่สงบด้วยเช่นกัน แต่ไม่อยู่ในเกณฑ์การช่วยเหลือเยียวยาจากรัฐ ดังนั้น จึงเป็นหน้าที่ของประชาชน ที่ต้องยื่นมือมาช่วยเหลือกันเอง ประกอบด้วย ครอบครัวผู้ต้องขัง 456 ครอบครัว, ครอบครัวที่ไม่ถูกรับรองการเสียชีวิตว่ามาจากสถานการณ์ฯจากเจ้าหน้าที่ 3 ฝ่ายจำนวนราว 1,000 ครอบครัว, ครอบครัวในกลุ่มที่ถูกซ้อมทรมาน 146 ครอบครัว, ครอบครัวที่มีสมาชิกเสียชีวิตจากการปะทะกับเจ้าหน้าที่/ถูกวิสามัญ 325 ครอบครัว ครอบครัวที่มีสมาชิกในครอบครัวถูกฆ่านอกระบบ 20 ครอบครัว (ข้อมูลตัวเลขสามกลุ่มหลัง มาจากการเก็บข้อมูลขององค์กรด้านสิทธิ คือ กลุ่มด้วยใจ ที่นำเสนอบนเวที) สำหรับกลุ่มผู้ได้รับผลกระทบทั่วไป ที่เจ็บตายจากสถานการณ์ความไม่สงบ อยู่ในการช่วยเหลือเยียวยาจากรัฐอยู่แล้ว ไม่น่าเป็นห่วงเท่ากลุ่มแรก ซึ่งสมาชิกในครอบครัว มีความคับแค้นขมขื่นใจสูง เพราะรู้สึกว่าตนเองถูกซอเล็ม (อธรรม) และอยู่ในฐานะยากลำบากกว่ามาก การช่วยเหลือจากคนภายนอก ก็เข้าถึงคนกลุ่มนี้ยาก เพราะยังรู้สึกหวาดระแวง และมีทัศนคติที่ไม่ดีต่อคนกลุ่มนี้ ทั้งๆที่ควรนับว่าลูกเมียของคนเหล่านี้ เป็นผู้บริสุทธิ์ ที่ควรได้รับการดูแลจากสังคม โดยเฉพาะเด็กๆที่ต้องได้รับการศึกษา ไม่หมดอนาคตไปเสียก่อนเมื่อพ่อตาย หรือติดคุก อีกเรื่องหนึ่งคือ เราจะก้าวข้ามพรมแดนทางศาสนา เชื้อชาติ ภาษา และวัฒนธรรม ในการช่วยเหลือทางมนุษยธรรมได้หรือไม่ มุสลิมต้องไม่ช่วยเฉพาะมุสลิม แต่ช่วยศาสนิกอื่นที่ทุกข์ยากด้วยเช่นกัน ยิ่งในสถานการณ์ที่มีความหวาดระแวง ต่อต้านมุสลิมมากขึ้น ในระยะหลังของคนในสังคมไทย เรายิ่งต้องสร้างความเข้าใจ และแสดงให้เห็นภาพลักษณ์ที่ดีของมุสลิม ผ่านการหยิบยื่น/เป็นผู้ให้แก่คนไทยที่ทุกข์ยาก ไม่ว่าเขาจะเป็นใคร นับถือศาสนาใดก็ตาม ซึ่งเป็นการแสดงออกที่เป็นรูปธรรมมากที่สุด คิดว่า นี่เป็นโจทย์ที่ท้าทายของการทำงานทางมนุษยธรรมในบริบทปัจจุบัน
20 เรื่องเล่าเพื่อสันติภาพสตรีชายแดนใต้สู่หนังสือ “เสียงของความหวัง เล่ม 2”
20 เรื่องเล่าเพื่อสันติภาพสตรีชายแดนใต้สู่หนังสือ “เสียงของความหวัง เล่ม 2” โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้ (DSJ) เครือข่ายผู้หญิงเพื่อสันติภาพชายแดนใต้ เตรียมรวมเล่ม “เสียงของความหวัง” เล่ม 2 ถ่ายทอดเรื่องราวจากสตรีเหยื่อเหตุไม่สงบสู่การพลิกฟื้นชุมชนเป็นพื้นที่แห่งสันติภาพ เพราะหนังสือคือเสียงของความหวัง เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้จึงวางแผนเขียนหนังสือชื่อ “เสียงของความหวัง” ขึ้นมาอีกครั้งเป็นเล่มที่ 2 หลังจากพวกเธอประสบความสำเร็จอย่างมากมาแล้วในเล่มแรกเมื่อ 2 ปีที่แล้ว เพราะเป็นเสียงจากผู้ได้รับผลกระทบจากความรุนแรงในจังหวัดชายแดนภาคใต้โดยตรง มีคนเขียน 19 คน 19 เรื่อง ใช้ชื่อหนังสือว่า “เสียงแห่งความหวัง เรื่องเล่าเพื่อสันติภาพชายแดนใต้” เพราะการทำหนังสือไม่ใช่เรื่องง่าย พวกเธอจึงต้องมาเข้าอบรมกันก่อน ซึ่งจัดกันไปแล้วระหว่างวันที่ 22-23 ตุลาคม 2558 ที่ผ่านมาที่สำนักงานของศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ ภายในมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี (ม.อ.ปัตตานี) เป็นการอบรมเชิงปฏิบัติ “เสียงของความหวัง 2” เรื่องเล่าเพื่อพลิกฟื้นชุมชนชายแดนใต้/ปาตานี ภายใต้โครงการเสริมสร้างศักยภาพผู้หญิงเพื่อสานเสวนาสันติภาพที่เป็นประชาธิปไตยชายแดนใต้ : ญส.ปต. (Empowering Women For Democratize and Peace Dialogues In the South Of Thailand) โดยจัดร่วมกันระหว่างเครือข่ายผู้หญิงฯ กับมูลนิธิฮิลาลอะฮห์มัร และสำนักส่งเสริมและการศึกษาต่อเนื่อง ม.อ.ปัตตานี เป้าประสงค์หลักๆ ของการอบรมครั้งนี้ไม่ได้อยู่เพียงแค่การร้อยเรียงเรื่องเล่าของแต่ละคน หากแต่จะทำอย่างไรให้เรื่องเล่าจะชุมชนสามารถเปิดพื้นที่เพื่อหาทางออกจากความขัดแย้งร่วมกันได้ เติมเต็มเรื่องราวประวัติชีวิตไปสู่การพลิกฟื้นชุมชนและการปะชุนความสัมพันธ์ของผู้คน นี่จึงไม่ใช่แค่เล่าเรื่องของเธอคนเดียวอีกแล้ว แต่เป็นเรื่องของเราที่จะก้าวไปข้างหน้าอย่างไร นางสาวอัสรา รัฐการัณย์ผู้ประสานงานโครงการฯ บอกว่า หนังสือเล่มแรกได้ตีพิมพ์ขึ้นหลังเครือข่ายผู้หญิงฯ จัดอบรมผู้หญิงที่ได้รับผลกระทบจากเหตุไม่สงบในพื้นที่ได้เขียนเรื่องเล่าของตัวเองขึ้นมา ครั้งนี้อยากให้พวกเธอ ซึ่งเป็นทั้งผู้สูญเสียสามีหรือสมาชิกครอบครัว เป็นผู้ที่เคยตกลงเป็นจำเลยคดีความมั่นคงหรือเคยถูกจำคุกในคดีความมั่นคง หรือหากเธอยังอยู่ในคุกก็ให้สามีมาอบรมแทนเพื่อให้เขียนเรื่องราวของพวกเธอเอง จากนั้นก็จะผลิตเป็นหนังสือ “เสียงของหวัง” เล่มที่ 2 โดยมีคนเขียน 20 คน จำนวน 20 เรื่องเล่า มีทั้งคนไทยพุทธและคนมุสลิมในพื้นที่ โดยนางสาวฐิตินบ โกมลนิมิ เป็นบรรณาธิการ อัสรา บอกอีกว่า หนังสือเล่มนี้จะมีเนื้อหาเกี่ยวกับการพลิกฟื้นชุมชนของพวกเธอ การกลับสู่เข้าสู่สังคมของผู้หญิงที่เคยเป็นจำเลย รวมทั้งความหลากหลายของสังคมพื้นที่ โดยจะเปิดตัวอย่างเป็นทางการในวันสตรีสากล 8 มีนาคม 2559 “เราเชื่อว่าผู้หญิงที่ได้รับผลกระทบจากเหตุไม่สงบมีอำนาจและพลังที่จะทำให้เกิดสันติภาพได้ เพราะขนาดพวกเธอสูญเสียสามีหรือลูกไปแล้วก็ยังสามารถจัดการครอบครัวตัวเองได้ เสียงของพวกเธอจึงมีอำนาจเรียกร้องสันติภาพผ่านการเขียนเรื่องราวของตัวเองให้กับสังคมได้รับรู้” นางคำนึง ชำนาญกิจ หัวหน้าภาคสนามในงานเยี่ยมเยียนผู้หญิงที่ได้รับผลกระทบในพื้นที่ซึ่งเป็นคนหนึ่งที่ชักนำผู้หญิงเหล่านี้มาเขียนเรื่องราวของตัวเอง คำนึงบอกว่า เนื่องจากพวกเธอเหล่านี้ไม่เคยสื่อสารเรื่องราวที่ตัวเองพบเจอมาสังคมก็ไม่เคยรับรู้เรื่องของพวกเธอจึงทำให้พวกเธอรู้สึกกดดัน แต่ถ้าได้สื่อสารออกมาแล้วจะทำให้สังคมเข้าใจพวกเธอมากขึ้น และจะเป็นกระบอกเสียงให้ผู้หญิงที่ได้รับผลกระทบคนอื่นๆ ไปด้วย นางคำนึง บอกว่า หลังจากที่เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมฯ ได้มีการแจกจ่ายหนังสือเสียงของความหวังเล่ม 1 ต่อผู้ที่ได้รับผลกระทบจาเหตุการณ์ความไม่สงบในพื้นที่ ทำให้ผู้ที่ได้รับผลกระทบมีพลังมากขึ้นที่จะต่อไปสู้ในแนวทางกระบวนการยุติธรรมและแนวทางสันติวิธี ผู้ที่ได้รับผลกระทบมีการพูดคุยกันมากขึ้นกับคู่ขัดแย้ง เช่น มีการพูดคุยกับเจ้าหน้าที่รัฐมากขึ้น จากเดิมไม่มีการพูดคุยเลย เพื่อที่หาทางออกจากการตัวเองคิดว่าไม่รับความยุติธรรม โดยการต่อสู้ตามแนวทางของกระบวนการยุติธรรมและสันติวิธี รุสนา เจ๊ะเลาะ ก้าวข้ามความเจ็บปวดจากสูญเสียลูกชายวัย 9 ขวบ นางสาวรุสนา เจ๊ะเลาะ หนึ่งในผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุไม่สงบ เล่าว่า เธอสูญเสียลูกชายวัย 9 ปีไปจากเหตุระเบิดที่ตลาดเปิดท้ายปัตตานี เมื่อ 26 มีนาคม 2556 ส่วนเธอเองก็บาดเจ็บสาหัสต้องพักรักษาที่โรงพยาบาลปัตตานี 3 เดือน แล้วกลับพักฟื้นที่บ้านอีก 6 เดือนกว่าจะเป็นปกติ เธอโดนระเบิดที่ขา “หลังเหตุการณ์นั้นชีวิตก็เปลี่ยนไป เพราะเสียลูกชายเพียงคนเดียวไปฉันตั้งใจมากที่จะให้ลูกได้เรียนสูงๆ เพื่อให้มีการงานที่ดี ตอนที่ฉันบาดเจ็บสามีก็หนีกลับบ้านเขาไปและไม่มาหาฉันอีกเลย มันยิ่งสร้างความลำบากใจมาก” “พอได้เงินเยียวยาสามีมาขอส่วนแบ่งของลูกอีก เพราะฉันได้เงินเยียวยา 200,000 บาท และส่วนของลูกอีก 500,000 บาท แต่เงินนี้ไม่สามารถเยียวยาความรู้สึกเจ็บปวดและแทนความสุข ความอบอุ่นของครอบครัวที่หายไปได้หรอก” แต่สิ่งที่รุสนาบอกว่าตั้งใจจะเขียนมาก คือสิ่งที่เธอสามารถก้าวข้ามความยากลำบากนั้นมาได้อย่างไร เพื่อให้คนอื่นเข้าใจว่าผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุไม่สงบในพื้นที่นั้น ต้องเจอเรื่องอะไรบ้างและรู้สึกอย่างไร  
เยียวยาชาวพุทธ กับความไม่สิ้นหวังในสันติภาพที่ชายแดนใต้
เยียวยาชาวพุทธ กับความไม่สิ้นหวังในสันติภาพที่ชายแดนใต้ เลขา เกลี้ยงเกลา   ++ “ขอให้กำลังใจว่าอย่าท้อถอย อย่าคิดว่าเป็นคนกลุ่มน้อย มาเพื่อให้กำลังใจกันและกัน และเข้าใจถึงความสูญเสีย หากเป็นครอบครัวเราก็คงเสียใจมาก ทุกคนเป็นคนเหมือนกัน ให้มองคนเป็นคน แล้วจะรู้ว่าความทุกข์ยากเป็นอย่างไร ต้องช่วยกันจริงๆ ทั้งพุทธและมุสลิม ช่วยเหลือดูแลกันและกัน เพื่อให้ได้สันติภาพที่เราต้องการ” คำนึง ชำนาญกิจ   หรือ “ก๊ะวัน”  จากเครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้ บอกกับ “กานต์ เกษลึกซึ้ง” ในวันที่ไปเยี่ยมครอบครัว หลังจากที่กานต์ต้องสูญเสียพ่อและแม่ โดยโดนยิงเสียชีวิตในคราวเดียวกัน ระหว่างทางบนถนนสายบ่อทอง–ยะรัง ท้องที่หมู่ 7 บ้านค่าย ต.ปุโละปุโย อ.หนองจิก  จ.ปัตตานี ขณะเดินทางออกไปขายหมูในตลาด  เมื่อ 8 ต.ค.ที่ผ่านมา “ดีใจมากและรู้สึกดีที่มีเพื่อนมุสลิมมาให้กำลังใจ มีน้ำใจแก่กันในยามที่มีเหตุเช่นนี้” กานต์กล่าวตอบรับกลุ่มผู้หญิงที่มาเยี่ยมจากองค์กรประชาสังคมต่างๆ  ซึ่งวันนี้ นอกจากมีผู้หญิงจากเครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมฯแล้ว ก็ยังมีผู้หญิงจากเครือข่ายชาวพุทธเพื่อสันติภาพ และเครือข่ายสตรีชายแดนใต้ด้วย “ทำได้อย่างเดียวคือ ทำใจ เพราะทำอะไรไม่ได้ อย่าให้เกิดกับใครอีกเลย ภาวนาขอให้หมดเรื่องร้ายๆ ใจเสียทุกครั้งเมื่อได้ยินข่าวการสูญเสียทั้งพุทธและมุสลิม” ในยามที่สถานการณ์ชายแดนใต้ร้อนแรง มีเหตุร้ายเกิดขึ้นแทบทุกวัน ผู้สูญเสีย มีทั้งชาวพุทธ และชาวมลายูมุสลิม การทำงานด้านมนุษยธรรม การเยียวยาและช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์ยิ่งทวีความสำคัญ โดยเฉพาะการเยียวยาข้ามวัฒนธรรม อย่างน้อยให้คนทั้งสองศาสนาได้เยี่ยมแสดงความเห็นอกเห็นใจซึ่งกันและกันหลัง เกิดเหตุ   จะช่วยสมานรอยร้าวทางความสัมพันธ์ ลดอคติ และการเหมารวม  ที่จะขยายเป็นความโกรธเกลียดทางชาติพันธุ์ และศาสนาของคนในพื้นที่ให้เบาบางลงไปได้ บาดแผลทางใจที่มองไม่เห็นทางกายภาพระหว่างผู้คน ซึ่งเป็นผลกระทบจากสถานการณ์ความรุนแรง นับวันจะร้าวลึกอย่างเงียบๆ และขยายวงกว้างได้ หากสถานการณ์ทวีความเข้มข้น  และความจริงที่เกี่ยวกับการฆ่ากันตายในแต่ละเหตุการณ์ไม่ปรากฏ  เฉพาะในระหว่างวันที่ 6 - 8  ต.ค. 2558 มีผู้เสียชีวิต และได้รับบาดเจ็บจากเหตุการณ์ความรุนแรง ที่เป็นสามีภรรยา รวมแล้ว 4 คู่ด้วยกัน เป็นชาวพุทธ 1 คู่ และเป็นชาวมุสลิมอีก 3 คู่  ที่ จ.ปัตตานี และยะลา สำหรับครอบครัวกานต์ อาจจะบอกได้ว่าแย่ที่สุด  เพราะเขาต้องเสียพ่อเลี้ยง คือ นายซุ่ยบี้ ชูช่วยคำ อายุ 69 ปี และแม่ คือนางนวลศรี ณ ตะกั่วป่า อายุ 65 ปี ไปพร้อมๆกัน โดยคนทั้งสองโดนยิง สภาพศพดูอเนจอนาถมาก “พอได้รับแจ้งเหตุผมก็รีบขี่มอเตอร์ไซค์กลับบ้าน ขี่ไปอีกทางที่ไกลกว่าเพราะใจไม่อยู่กับตัว ไปถึงที่เกิดเหตุเจ้าหน้าที่ก็กั้นพื้นที่แล้ว เขายิงมาจากด้านหน้ารถ สมองกระจายเต็มหลังคา เบรกมือ  ยิงแม่แล้วลากลงมาจากรถ เอากระเป๋าคาดเอวที่มีเงิน โทรศัพท์ กุญแจตู้ไปหมด แล้วล้วงเอาเงินในกระเป๋าพ่อกับปืนพกของพ่อไปด้วย” กานต์เล่าว่า เขาเป็นบุตรชายคนที่ 2 ในจำนวนพี่น้อง 5 คน ที่อยู่ต่างจังหวัดและปัตตานี เขาทำงานเป็นอาสาสมัครรักษาดินแดนหรือ อส.ที่ อ.หนองจิก วันทำงานที่เป็นเวรติดกันเป็นอาทิตย์  ทำให้เขาต้องไปเช่าบ้านอยู่ที่ต.ตุยง อ.หนองจิก เพื่อความสะดวกในการทำงานและส่งลูกเรียนหนังสือในตัวเมืองปัตตานี  เขากลับมาบ้านแม่เฉพาะวันเสาร์และอาทิตย์  ส่วนนายซุ่ยบี้ เป็นพ่อเลี้ยงที่เป็นอดีตข้าราชการการรถไฟแห่งประเทศไทย ทำหน้าที่ซ่อมทางรถไฟ เกษียณอายุมาเกือบสิบปี อยู่กับแม่ของเขามาเกือบสิบปีเช่นเดียวกัน มีสุขภาพไม่ค่อยสู้ดี เป็นโรคเส้นเลือดตีบ เดินเหมือนจะล้มตลอด “แม่กับพ่อจะไปขายหมูที่ตลาดโคกโพธิ์ทุกวัน เว้นวันพระ ออกจากบ้านกันแต่เช้าด้วยรถมิร่า ขากลับไม่แน่นอนว่าขายได้แค่ไหน เขาจะคิดกันทุกวันว่าจะไปทางไหน กลับทางไหน ไม่ให้ซ้ำกับทางเดิม จะเปลี่ยนเส้นทางตลอด และระมัดระวังกัน เพราะพ่อเคยถูกลอบยิงมาครั้งหนึ่งแล้ว เมื่อวันที่ 14 ต.ค. 2554 เลยจากที่เกิดเหตุนี้ไปราว  200 เมตร และพ่อจะพกปืนเป็นประจำเพื่อป้องกันตัว” ก่อนวันเกิดเหตุเขาเพิ่งซ่อมรถมิร่าให้เพื่อแม่จะได้ใช้งานได้สะดวก "ทั้งแม่และพ่อก็อายุมาก ไม่เคยคิดร้ายกับใคร ทำแต่งาน ยังมาทำอย่างนี้กันอีก” กานต์มีหน้าที่หลักคือดูแลกล้องวงจรปิด เมื่อเกิดเหตุร้ายกับแม่ของเขา มีรายงานมาว่ามีคนถูกยิง ขับรถเล็กๆ สีเขียว เขารู้ทันทีว่าเป็นแม่และพ่อของเขา กานต์บอกว่าช่วงเกิดเหตุตรงนั้นไม่มีกล้องวงจรปิด แต่ถึงจะมีก็ดูไม่ได้ เพราะคนก่อเหตุจะทำลายกล้องเสียก่อน ด้านญาติของกานต์ ที่นั่งอยู่ด้วยกันบอกว่า อยากให้มุสลิมช่วยดูแลชาวพุทธที่อยู่อาศัยเหมือนเป็นไข่แดงเพราะรู้สึกไม่ ค่อยปลอดภัย และชาวพุทธไม่เคยคิดทำร้ายใคร ลม้าย มานะการ ตัวแทนเครือข่ายชาวพุทธเพื่อสันติภาพ ที่ได้ไปให้กำลังใจกานต์และครอบครัวด้วยกล่าวว่า เห็นด้วยกับข้อเสนอที่ขอความร่วมมือจากพี่น้องมุสลิมที่อยู่รอบด้านให้ช่วย ดูแลชาวพุทธ ที่เป็นเพื่อนบ้านในพื้นที่ด้วย “เรื่องเหล่านี้เป็นเรื่องของทุกคนที่ต้องช่วยเหลือกันทั้งพุทธและมุสลิม เพียงแต่ในพื้นที่ที่มีชาวพุทธอยู่ตรงกลาง ขอให้พี่น้องมุสลิมช่วยดูแลด้วย คิดว่าเรื่องที่เกิดขึ้น คนในพื้นที่ไม่ใช่คนก่อเหตุ ส่วนใหญ่มาจากคนภายนอก เกิดจากความอ่อนแอของชุมชนที่ไม่ได้ระวังตัว ซึ่งในความจริงต้องระวังตัวทุกสถานการณ์เพราะทุกคนอยู่ในพื้นที่ความขัดแย้ง ที่ไม่ปกติ ต้องไม่ประมาทและช่วยกันดูแล” “ไม่รู้จะป้องกันอย่างไร หลังเกิดเหตุทุกครั้งไม่รู้ว่าเมื่อไหร่จะหมดไปเสียที ไม่แน่ใจว่าคนที่ทำอยู่เป็นฝ่ายขบวนการหรือฝ่ายแทรกแซง ไม่เคยมีใครออกมารับผิดชอบต่อเรื่องที่เกิดขึ้นสักเหตุการณ์ ทั้งที่มีเจ้าหน้าที่ตำรวจและทหารเต็มพื้นที่ แต่ในการสืบสวนไม่เคยเจอผู้ก่อเหตุ จับตัวไม่ได้ ทำให้ความหรือเหตุการณ์แบบนี้มันเป็นเงา เมื่อเป็นเงา ประชาชนขัดแย้ง ไม่ไว้วางใจกัน” ในฐานะประชาชนธรรมดา ลม้าย ขอเรียกร้องรัฐในการปกป้องดูแล  การสอบสวนให้ได้ความจริง โดยต้องสอบสวนให้เร็วที่สุด หาคนผิดมาลงโทษ ดูแลครอบครัวที่ได้รับผลกระทบอย่างต่อเนื่อง และให้กำลังใจกันและกัน “อย่าไปมองว่าพุทธหรือมุสลิมที่ทำให้แตกแยก อยู่ที่มุมมองของแต่ละคนที่ไม่เหมือนกัน ปู่ย่าตายายของเราไม่เคยแบ่งแยกกัน ในชุมชนพุทธและมุสลิม เราอยู่ด้วยกันอย่างปกติ ไม่เคยทะเลาะกัน ปรึกษาหารือกันมาจนถึงรุ่นลูก รุ่นหลาน ” กานต์ กล่าวในตอนท้าย เขาบอกด้วยว่า เมื่อเพื่อนๆที่เรียนแม่โจ้ด้วยกันทราบว่า พ่อแม่เขาเสียชีวิต ต่างก็มาเยี่ยมให้กำลังใจกัน  โดยเฉพาะเพื่อนๆที่เป็นมุสลิมมาเยี่ยมกันหลายคน ความเข้มแข็ง มีสติ และมั่นคงของกานต์  ทำให้เรายังรู้สึกได้ถึงความหวังว่า วันนี้ ความรุนแรงพรากได้แค่เพียงชีวิตคน แต่ยังไม่อาจพรากสายสัมพันธ์ของผู้คนระหว่างศาสนา ต่างชาติพันธ์ ที่ร่วมชายคาและชะตากรรมเดียวกันได้ เรายังไม่สิ้นหวังในสันติภาพที่ชายแดนใต้... หมายเหตุ : บทความขิ้นนี้เผยแพร่ครั้งแรกที่ ประชาไท
เครือข่ายผู้หญิงจัดสานเสวนาศึกษาสถานการณ์ชุมชนพหุวัฒนธรรมยุโป (2)
เครือข่ายผู้หญิงจัดสานเสวนาศึกษาสถานการณ์ชุมชนพหุวัฒนธรรมยุโป (2) เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมฯจัดสานเสวนา ศึกษาความสัมพันธ์ของคนชุมชนยุโป หลังเกิดผลกระทบจากสถานการณ์  รอฮานี จือนารา เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้   เมื่อกลางเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้  มูลนิธิฮิลาลอะห์มัร ร่วมกับแกนนำผู้หญิงชุมชนบ้านยุโป และเทศบาลยุโป  ได้จัดกิจกรรมสานเสวนา เพื่อศึกษาผลกระทบจากสถานการณ์ความรุนแรง ที่ตำบลยุโป อำเภอเมือง จังหวัดยะลา ภายใต้โครงการเสริมสร้างศักยภาพผู้หญิงเพื่อการสานเสวนาสันติภาพที่เป็นประชาธิปไตยชายแดนใต้ โดยมี องค์กร The United Nations Democracy Fund –UNDEF เป็นผู้สนับสนุนโครงการ และฝ่ายส่งเสริมและเผยแพร่ สำนักส่งเสริมและการศึกษาต่อเนื่อง ม.อ. ปัตตานี เป็นองค์กรภาคีหนุนเสริมงานด้านวิชาการ  กิจกรรมนี้มุ่งให้คนในชุมชนที่มีความเห็นและวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน ใช้การสานเสวนา เป็นเครื่องมือในการพูดคุย และรับฟังกัน เพื่อให้เกิดความเข้าอกเข้าใจซึ่งกันและกัน  พร้อมที่จะหาทางออกร่วมกันในการแก้ไขปัญหา หรือบรรเทาผลกระทบที่แต่ละฝ่ายได้รับ นอกจากนั้น ยังเป็นการเปิดโอกาสให้แกนนำผู้หญิงจากชุมชนยุโป ที่เคยผ่านการอบรมเป็นวิทยากรกระบวนการสานเสวนาในโครงการนี้มาก่อน ได้ฝึกการปฏิบัติการจริง จากการจัดการสานเสวนาในชุมชนของตนเอง ในครั้งนี้ เป็นการจัดสานเสวนาขึ้นเป็นครั้งที่ 2  เฉพาะในกลุ่มของชาวมลายูมุสลิมในชุมชนยุโป ส่วนก่อนหน้านี้ ได้มีการจัดสานเสวนาในกลุ่มชาวพุทธไปแล้ว  เมื่อต้นเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา ก่อนเริ่มการสานเสวนา ผู้จัดได้เชิญ มาริสา สมาแห แกนนำผู้หญิงบ้านพ่อมิ่ง อำเภอปะนาเระ จังหวัดปัตตานี เล่าประสบการณ์การทำสานเสวนาระหว่างคนในชุมชนกับเจ้าหน้าที่รัฐในชุมชนพ่อมิ่ง  พร้อมได้ฉายวิดีโอกิจกรรม การสานเสวนาดังกล่าว ที่เผยแพร่ผ่านรายการนักข่าวพลเมือง ผลงานเครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมฯ ผ่านสถานีโทรทัศน์ช่อง ไทยพีบีเอส   หลังจากนั้นโซรยา จามจุรี นักวิชาการจากสำนักส่งเสริมและการศึกษาต่อเนื่อง ม.อ.ปัตตานี และ ผู้แทนของโครงการฯ ได้อธิบายหลักการสานเสวนาให้ผู้เข้าร่วมเข้าใจ นั่นก็คือ เปิดใจกว้าง ฟังแบบเอาใจเขามาใส่ใจเรา ไม่ด่วนสรุป ไม่โต้แย้ง ยอมรับความเห็นต่าง พร้อมเปิดโอกาสให้ผู้เข้าร่วมสานเสวนาแสดงความเห็นเพิ่มเติมถึงหลักการอื่นๆ  ที่จะช่วยให้การสานเสวนา พูดคุยดำเนินไปด้วยดี   หลังจากนั้นก็มีการแบ่งกลุ่มพูดคุยเป็น   4 กลุ่ม คือ กลุ่มผู้นำ กลุ่มแกนนำผู้หญิง กลุ่มเยาวชน และกลุ่มผู้ได้รับผลกระทบ โดยพูดคุยในประเด็นเกี่ยวกับผลกระทบ และความสัมพันธ์ของคนสองวัฒนธรรมในชุมชนประมาณหนึ่งชั่วโมง หลังจากนั้นให้แต่ละกลุ่มได้เสนอความคิดเห็น ตัวแทนผู้นำศาสนา ได้สรุปการพูดคุยว่า  ก่อนเกิดเหตุการณ์ฯ ชาวบ้านสามารถไปมาหาสู่กันได้ แต่หลังจากเกิดเหตุการณ์ชาวบ้านเริ่มรู้สึกหวาดระแวง แต่ทั้งนี้ 90 เปอร์เซ็นต์วิถีชีวิตระหว่างพุทธ-มลายูมุสลิมยังเหมือนเดิม แต่บางชุมชนที่ไม่ไปมาหาสู่กันนั้น  เนื่องจากว่าก่อนเกิดเหตุการณ์พวกเขาก็ไม่ได้ไปมาหาสู่กันอยู่แล้ว และบอกว่า “จริงแล้วชาวบ้านไม่รู้ว่ากลัวอะไรกันแน่  แต่ที่แน่ๆ สาเหตุที่ชาวบ้านไม่กล้าเข้าไปในหมู่บ้านไทยพุทธนั้น เพราะกลัวหมากัดมากกว่า” สำหรับปัญหาที่น่าห่วงใยจริงๆ คือปัญหาของกลุ่มวัยรุ่นระหว่างสองศาสนาที่ขัดแย้งกัน แต่คิดว่าไม่เกี่ยวกับสถานการณ์ แต่เป็นเรื่องที่เขม่นกันมากกว่า   ซึ่งบางทีก็มีเรื่องกัน จนผู้ใหญ่ต้องเคลียร์กัน ตัวแทนผู้นำชุมชนได้กล่าวอีกว่า ชุมชนในตำบลยุโปที่ได้รับผลกระทบมากที่สุดคือ บ้านบ่อเจ็ดลูก เพราะเมื่อใดที่เกิดเหตุการณ์ความไม่สงบ เจ้าหน้าที่มักจะไปปิดล้อมตรวจค้นล้อมหมู่บ้านนี้  เนื่องจากก่อนนี้ เป็นชุมชน ที่เคยมีเยาวชนไปเสียชีวิตในเหตุการณ์ที่ปะทะกับเจ้าหน้าที่เมื่อ  28 เมษายน ปี 2547 จึงทำให้ถูกหวาดระแวง โดยเจ้าหน้าที่รัฐตั้งแต่นั้นมา อย่างไรก็ตาม เขาบอกว่า ความสัมพันธ์พุทธ-มลายูมุสลิมที่เริ่มร้าวนั้น ผู้นำท้องถิ่นหรือเจ้าหน้าที่รัฐ โดยเฉพาะเทศบาล ก็ไม่ได้นิ่งดูดาย ได้พยายามรื้อฟื้นความสัมพันธ์       พุทธ-มลายูมุสลิม โดยใช้กิจกรรมทางด้านสังคมและ เศรษฐกิจ เช่น การปลูกต้นไม้ การจัดให้มีตลาดนัด เป็นต้น นอกจากนี้ตัวแทนผู้นำ ได้กล่าวอีกว่า สาเหตุที่ปัญหาความไม่สงบยังไม่สามารถแก้ไขได้ คิดว่า มาจากการที่เจ้าหน้าที่ยังไม่สามารถ เข้าใจ เข้าถึง และพัฒนา ตามที่พระเจ้าอยู่หัว ได้ทรงรับสั่งไว้ ผู้นำได้เสนอว่า หากมีปัญหาความไม่เข้าใจ ควรแก้ปัญหาด้วยการนั่งคุยกัน ว่าแต่ละฝ่ายต้องการอะไร  ซึ่งก็สามารถใช้หลักศาสนาและหลักกฎหมายทั่วไป  ในการแก้ไขปัญหาได้อยู่แล้ว  ตัวแทนเยาวชน ซึ่งเป็นนักศึกษามหาวิทยาลัย ได้สรุปการพูดคุยอย่างน่าสนใจว่าก่อนเกิดเหตุความไม่สงบนั้น สถานการณ์ความเป็นอยู่ค่อนข้างสงบ สามารถประกอบอาชีพได้ตามปกติ การเดินทางปลอดภัย สามารถเดินทางไปมาหาสู่ได้ “ เมื่อก่อนผมไปโรงเรียน โดยใช้รถของคนไทยพุทธเป็นรถเหมา” แต่หลังเกิดเหตุการณ์ ชาวบ้านเริ่มรู้สึกไม่ปลอดภัย กลัวว่าจะเกิดระเบิด หรือถ้าจะออกไปทำงานก็ต้องออกสายๆ ประมาณ 8 โมงเช้า นอกจากนี้ เขายังพูดถึงปัญหาการถูกหวาดระแวงจากเจ้าหน้าที่รัฐ ภายหลังเกิดสถานการณ์ ในหมู่บ้านที่เจ้าหน้าที่ต้องสงสัย  รวมถึงกลุ่มเยาวชนเอง ที่อยู่ในสายตาของเจ้าหน้าที่ ทำให้ทำกิจกรรมนักศึกษาด้วยความยากลำบาก เพราะจะถูกเพ่งเล็งในทางไม่ดี   ผู้แทนเยาวชนยังได้ยกปัญหาอื่นๆที่สำคัญที่เกิดในชุมชน คือ ปัญหายาเสพติด ที่หลังจากเกิดเหตุการณ์ความไม่สงบ ยาเสพติดเริ่มระบาดมากขึ้น   รวมทั้งปัญหาการศึกษา ซึ่งเขามองคนในชุมชนยังมีการศึกษาน้อย ทำให้ชาวบ้านที่ประสบกับปัญหาความไม่สงบ ไม่สามารถแก้ปัญหาตัวเองได้ดี  เขาจึงเสนอให้ผู้นำส่งเสริมเรื่องการศึกษาแก่คนในชุมชน แต่ เป็นการศึกษานอกโรงเรียนเช่น ให้มีห้องสมุดในหมู่บ้าน มีอินเตอร์เน็ทไร้สาย ( wi-fi )ในหมู่บ้าน แต่ก็ให้มีการควบคุมการใช้ด้วย เขายังสะท้อนอีกว่า หลังจากเหตุการณ์ความไม่สงบ ทำให้เศรษฐกิจในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้เริ่มตกต่ำมากขึ้น การท่องเที่ยวลดลง ทั้งที่ในสามจังหวัด มีสถานท่องเที่ยวที่สวยงามมากมาย เขายังได้พูดถึงปัญหาความสัมพันธ์พุทธม-ลายูมุสลิมในสมัยก่อนว่า เดิมทั้งสองสามารถทำกิจกรรมด้วยกันได้ แต่ปัจจุบันมีการแบ่งฝักแบ่งฝ่าย  ต่างกลัว หวาดระแวงกันและกัน  ซึ่งความหวาดระแวง หรือความกลัว นี้ถือเป็นสิ่งที่ขัดขวางให้ชุมชนยุโปไม่มีความสามัคคี ต่อความเห็นในเรื่องการฟื้นฟูความสัมพันธ์นั้น ในกลุ่มเยาวชนเสนอได้อย่างเป็นรูปธรรมมาก โดยเห็นว่า สามารถทำได้ ทั้งในระดับบุคล  ไปจนถึงระดับชุมชน เช่นการทักทายกับเพื่อนต่างศาสนิกด้วยรอยยิ้ม “หากเจอกัน ควรทักทายด้วยการ ‘ยิ้มกัน’ ไม่ควรทำหน้าบูด มิเช่นนั้นชาวไทยพุทธก็จะเกิดความหวาดระแวงเรา” การจัดกิจกรรมร่วมกันระหว่างสองวัฒนธรรม เช่น ทำค่ายด้วยกัน ทำความสะอาดในชุมชน “กิจกรรมสานสัมพันธ์ระหว่างพุทธ-มลายูมลายูมุสลิมที่กล่าวมานี้หวังเพื่อสร้างช่องทางเพื่ออธิบายหรือชี้แจงความถูกต้องของหลักคำสอนของศาสนาอิสลาม เพราะไทยพุทธมักเข้าใจผิดว่า มลายูมุสลิมเป็นหัวรุนแรง มลายูมุสลิมชอบการฆ่ากัน เข้ากับศาสนาอื่นไม่ได้  ทั้งนี้ก็เพราะชาวไทยพุทธยังไม่เข้าใจหลักศาสนาอิสลามที่แท้จริง ว่าจริงๆ แล้ว ไม่ได้สอนให้มลายูมุสลิมเป็นเช่นนั้น” การจัดเวทีสานเสวนาระหว่างพุทธ-มลายูมุสลิม เพื่อสร้างความเข้าใจ รู้เขา รู้ เรา เราก็จะสามารถชี้แจงข้อเท็จจริง อธิบายทำความเข้าใจได้ การที่พุทธม-ลายูมุสลิมต่างต้องเป็นหูเป็นตากัน ระวังซึ่งกันและกัน ไม่แบ่งพุทธม-ลายูมุสลิม การเยี่ยมเยียนผู้ได้รับผลกระทบ ทั้งพุทธ-มลายูมุสลิม เขาก็จะได้เข้าใจว่า เราเข้าใจเขา ไม่ได้เกลียดเขา การสร้างให้คนชุมชนยุโปมีจิตอาสา ส่งเสริมให้ เยาวชนไปสอนหนังสือ เด็กๆ ทำความสะอาด พัฒนาชุมชน ส่วนตัวแทนผู้ได้รับผลกระทบ ได้เสนอให้ผู้นำชุมชน จัดเวทีสานสัมพันธ์พุทธ-มลายูมุสลิมด้วยการพูดคุยกัน   ในขณะที่วงแกนนำผู้หญิง สะท้อนปัญหาว่า หลังเกิดเหตุการณ์ ส่งผลให้การเดินทางของคนในชุมชนไม่ค่อยปลอดภัย แต่ตอนนี้ก็คลี่คลายไปมาก  “ก่อนหน้านี้ถ้าจะไปทำงานไม่สามารถใส่ชุดเครื่องแบบหรือยูนีฟอร์มได้ ต้องใส่ชุดบ้านไปก่อนและค่อยไปสับเปลี่ยนที่ทำงาน เพราะมีคนมาขู่ไม่ให้ใส่ แต่ปัจจุบัน ปัญหานี้ไม่มีแล้ว ”   ตัวแทนแกนนำผู้หญิงยังได้บอกอีกว่า ผลกระทบจากเหตุการณ์ความไม่สงบที่เกิดขึ้นในชุมชนยุโปนั้น ทำให้คนนอกไม่กล้าเข้ามาในหมู่บ้าน “มีคนบอกว่า ในหมู่บ้านมีโจรเยอะ เรารู้สึกน้อยใจ ถามว่าเขารู้ได้อย่างไรว่ามีโจรเยอะ” ส่วนข้อข้อเสนอของกลุ่มนี้มองว่า ต้องการให้มีการรื้อฟื้นความสัมพันธ์พุทธมลายูมุสลิม โดยการเคารพกันและกัน “ถ้าไทยพุทธเชิญมลายูมุสลิมไปร่วมงาน เราก็ควรไป แม้ว่าจะกินไม่ได้ก็ตาม” นอกจากนี้เขายังเสนอว่า มลายูมุสลิมควรไปเยี่ยมเยียนชาวไทยพุทธด้วย ไม่เฉพาะมลายูมุสลิมเท่านั้น แม้แต่การเป็น อสม.ก็ต้องดูแลอย่างทั่วถึง ไม่ใช่ดูแลเฉพาะกลุ่มของตนเอง ผู้นำชุมชนคนหนึ่งได้เสริมอีกว่า ก่อนหน้านี้เวทีพูดคุยเพื่อแก้ปัญหามีเฉพาะระดับผู้นำเท่านั้น สามปีที่ผ่านมา ผู้นำได้เสนอแก้ปัญหาเป็นในเชิงนโยบาย แต่ยังไม่ได้เกิดผลอะไร ซึ่งภาคประชาสังคมเป็นองค์กรที่สำคัญที่จะเป็นตัวกลางในการให้ชาวบ้านส่งเสียง ฉะนั้นอยากให้พวกเราเสนอความคิดเห็นให้มากที่สุด และนำเสนอความคิดเห็นสู่เวทีภาคประชาสังคม นาย ธานินทร์  บือราเฮง นายกเทศมนตรีของยุโป กล่าวชื่นชมโครงการสานเสวนานี้ และอยากให้ทุกคนกล้าแสดงความคิดเห็น และเสนอแนะ ทั้งนี้เพื่อประโยชน์สูงสุดต่อชุมชนของเราเอง นอกจากนี้เขายังให้ความหวังต่อเวทีสานเสวนาระหว่างพุทธ-มลายูมุสลิมในครั้งหน้าว่า หากทั้งสองวัฒนธรรมได้คุยทำความเข้าใจกันแล้วหวังว่า ความรู้สึกเดิมๆ จะกลับมา ในขณะที่ผู้ได้รับผลกระทบคนหนึ่ง ซึ่งสามีต้องขัง สะท้อนการจัดสานเสวนาครั้งนี้ว่า รู้สึกขอบคุณรู้สึกดีใจ โล่งใจ และมีกำลังใจมากขึ้นที่มีกลุ่มผู้หญิงเข้ามาในหมู่บ้าน โดยเฉพาะการที่ได้ไปเยี่ยมเยียวยาเขาถึงบ้านด้วย ก่อนนี้
เครือข่ายผู้หญิงฯ เปิดเวทีสานเสวนาศึกษาผลกระทบจากสถานการณ์ในชุมชนพหุวัฒนธรรมที่ยุโป
เครือข่ายผู้หญิงฯ เปิดเวทีสานเสวนาศึกษาผลกระทบจากสถานการณ์ในชุมชนพหุวัฒนธรรมที่ยุโป รอฮานี จือนารา เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้ เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมฯ จัดสานเสวนาพูดคุยแลกเปลี่ยนในชุมชนพหุวัฒนธรรม (พุทธ-มลายูมุสลิม)ที่ยุโป โดยเวทีสานเสวนาครั้งที่ 1 ของกลุ่มชาวพุทธ  สะท้อนผลกระทบจากเหตุการณ์ที่ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างคนสองศาสนาไม่เหมือนเดิม  ความรู้สึกน้อยเนื้อต่ำใจในสิทธิและโอกาสที่ได้รับอย่างไรก็ตาม  ก็อยากให้มีการสานสัมพันธ์ระหว่างชุมชนพุทธมุสลิมให้ดีเหมือนเดิม   โดยทำกิจกรรมต่างๆ ร่วมกัน เมื่อต้นเดือนที่ผ่านมา เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้  มูลนิธิฮิลาลอะห์มัร ร่วมกับแกนนำผู้หญิงชุมชนบ้านยุโป และเทศบาลยุโป  ได้จัดกิจกรรมสานเสวนา เพื่อศึกษาผลกระทบจากสถานการณ์ความรุนแรง ที่ตำบลยุโป ตำบลยุโป อำเภอเมือง จังหวัดยะลา ภายใต้โครงการเสริมสร้างศักยภาพผู้หญิงเพื่อการสานเสวนาที่เป็นประชาธิปไตยชายแดนใต้ โดยมี องค์กร The United Nations Democracy Fund –UNDEF เป็นผู้สนับสนุนโครงการ  กิจกรรมนี้มุ่งให้คนในชุมชนที่มีความเห็น และวัฒนธรรมที่แตกต่างกัน ใช้เครื่องมือสานเสวนา เพื่อพูดคุยรับฟังกันให้เกิดความเข้าใจซึ่งกันและกัน  และหาทางออกร่วมกันในการแก้ไขปัญหา หรือบรรเทาผลกระทบที่ได้รับ ก่อนจะเริ่มดำเนินการสานเสวนา คุณโซรยา จามจุรี นักวิชาการจากสำนักส่งเสริมและการศึกษาต่อเนื่อง ม.อ.ปัตตานี และ ผู้แทนของโครงการฯ ได้กล่าวถึง เป้าหมายของกิจกรรมนี้ว่า  “ กิจกรรมครั้งนี้มุ่งหวังให้ชุมชนพหุวัฒนธรรมที่ประกอบด้วยพุทธมุสลิมได้พูดคุยเพื่อศึกษาถึงผลกระทบที่เกิดจากสถานการณ์ โดยเฉพาะความสัมพันธ์ของผู้คนระหว่างวัฒนธรรมที่เปลี่ยนไปจากเดิม  จะได้ร่วมกันหาทางออกในอนาคต  ที่จะนำไปสู่การเสริมสร้างความเข้าใจกัน และประสานความสัมพันธ์ของผู้คนในชุมชนไว้ได้  โดยครั้งนี้จะเป็นการพูดคุยเฉพาะกลุ่มไทยพุทธ  ส่วนครั้งหน้าจะเป็นการพูดคุยเฉพาะกลุ่มมลายูมุสลิม และสุดท้ายจะให้ตัวแทนทั้งสองกลุ่มได้มาพูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกัน” โซรยา จามจุรี ได้อธิบายหลักการของการสานเสวนาให้ผู้เข้าร่วมเข้าใจว่า “สานเสวนามีความแตกต่างกับการทำเวทีประชาคม หรือการอภิปรายทั่วไปที่คนในชุมชนอาจจะคุ้นเคยกว่า เพราะการสานเสวนา คือ การพูดคุยแลกเปลี่ยน และเน้น ‘การฟัง’ มากที่สุด ซึ่งหลักการการเสวนา ประกอบด้วย การเอาใจเขามาใส่ใจเรา การเปิดใจกว้างพร้อมรับฟังความคิดเห็นต่าง  การไม่ด่วนสรุป ไม่ตัดสินถูกผิด การแสดงจุดยืนและความต้องการที่แม้จะแตกต่างกัน แต่แสดงด้วยท่าทีที่ดี  และการเคารพในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของผู้อื่น” แบ่งกลุ่มย่อยให้ชุมชนสะท้อนปัญหา ก่อน-หลัง สถานการณ์ความไม่สงบ ในกิจกรรมได้แบ่งกลุ่มย่อยเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มผู้นำ กลุ่มผู้ได้รับผลกระทบ และกลุ่มสตรีและเยาวชน เพื่อให้แต่ละกลุ่มได้สะท้อนปัญหาวิถีชีวิตก่อนและหลังเหตุการณ์ว่ามีการเปลี่ยนแปลงอย่างไรบ้าง ผู้นำชุมชนคนหนึ่งในวงสานเสวนา ได้สรุปการพูดคุยว่า “ก่อนเกิดเหตุการณ์ในตำบลยุโปมีความปลอดภัย สามารถเดินทางได้ตามปกติ แต่หลังเหตุการณ์ การเดินทางไม่ค่อยปลอดภัย ต้องเสี่ยงอันตราย” เขายังได้สะท้อนความรู้สึกน้อยเนื้อต่ำใจของชุมชนพุทธว่า “ชาวพุทธในพื้นที่รู้สึกได้รับสิทธิเสรีภาพไม่เท่าเทียมกัน   มีการให้โควตาพิเศษหลายเรื่องเฉพาะกับพี่น้องมุสลิม ” นอกจากนี้เขายังบอกว่าคนปกติธรรมดาด้วยกันในชุมชน ก็ไม่มีปัญหาอะไรทั้งพุทธ มุสลิม  แต่กับคนที่เห็นต่าง อยากให้ขยายพื้นที่การพูดคุย โดยเฉพาะกับกลุ่มที่ก่อเหตุความรุนแรง เพราะเชื่อว่าหากเราพูดคุยเจรจากับกลุ่มนี้แล้ว ชีวิตของชาวบ้านก็จะปลอดภัย เดินทางปลอดภัยมากขึ้น มีความไว้วางใจกันมากขึ้น และสุดท้ายผู้นำชุมคนนี้ได้ยกคำพูดที่เขารู้สึกประทับใจของอาจารย์ท่านหนึ่งจากม.อ.ปัตตานี ที่ได้บรรยายให้คนในชุมชนฟังถึงการใช้คำเรียกกลุ่มคนศาสนาต่างๆ ที่เป็นคนดั้งเดิมในพื้นที่  ที่ทำให้คนไทยพุทธและมุสลิมในพื้นที่มีความสามัคคี รู้สึกเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันมากขึ้นว่า “คนในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ดั้งเดิม ทั้งที่เป็นพุทธมุสลิม และคริสต์ ต่างมาจากเชื้อสายมลายู ดังนั้นเราควรนิยามพวกเราว่า มลายูมุสลิม มลายูพุทธ และมลายูคริสต์” ในส่วนของผู้ที่ได้รับผลกระทบก็ได้สะท้อนปัญหาที่เกิดขึ้นว่า “ก่อนเกิดเหตุการณ์ชุมชนมีความสงบ ปลอดภัยไปมาหาสู่กันได้ โล่งใจ แต่หลังจากเหตุการณ์ ชาวบ้านมีความหวาดกลัว หวาดระแวงว่าจะเกิดอันตรายทำให้ต้องระมัดระวังมากขึ้น คนนอกพื้นที่ไม่กล้าเข้ามาในชุมชน และมีเด็กกำพร้ามากขึ้น” กลุ่มผู้ได้รับผลกระทบยังสะท้อนอีกว่า “หลังจากเหตุการณ์ ครอบครัวที่ได้รับผลกระทบมีความแตกแยกเพราะแก่งแย่งเงินเยียวยา” และสุดท้ายมีตัวแทนจากกลุ่มเยาวชนได้สรุปประเด็นที่คล้ายคลึงกับกลุ่มอื่น แต่มีข้อเสนอแนะที่น่าสนใจว่า  “อยากให้ผู้นำชุมชนจัดกิจกรรมสานสัมพันธ์เช่น กีฬาสานสัมพันธ์ หรือ ค่ายอนุรักษ์ป่า ระหว่างพุทธมุสลิมให้มากขึ้น เพื่อให้ทั้งสองกลุ่มได้พูดคุยแลกเปลี่ยน และทำความเข้าใจกันมากขึ้น” การจัดกิจกรรมครั้งนี้ เครือข่ายผู้หญิงฯ ยอมรับว่า เครือข่ายผู้หญิงฯเป็นแค่ผู้อำนวยการจัดกิจกรรม  รวมทั้งเป็นพี่เลี้ยงให้ โดยให้แกนนำผู้หญิงชุมชนบ้านยุโปที่ผ่านการอบรมการเป็นวิทยากรกระบวนการสานเสวนา หรือเป็นผู้ดำเนินการสานเสวนาด้วยตัวเอง และเป็นเจ้าภาพหลักในการจัดงาน ทั้งนี้เพื่อให้แกนนำผู้หญิงดังกล่าวฝึกฝนทักษะการจัดสานเสวนาให้มีความชำนาญมากยิ่งขึ้น สามารถจัดกิจกรรมสานเสวนาในครั้งต่อไปได้  รวมทั้งสามารถใช้การสานเสวนาเป็นเครื่องมือ ในการพูดคุยแลกเปลี่ยนความเห็นในเรื่องอื่นๆอีกในชุมชน ด้านผู้นำชุมชนอีกคน เผยว่า “การสานเสวนาพูดคุยเกี่ยวกับผลกระทบจากเหตุการณ์ความไม่สงบของชาวบ้านครั้งนี้ถือเป็นครั้งแรก ที่มีการคุยกันในเวที นับว่าเป็นโอกาสที่ดียิ่ง” คุณนวรัตน์ เพ็ชรเรือนทอง ปลัดเทศบาลยุโปกล่าวว่า “ สาเหตุที่ชาวบ้านกล้าพูดวันนี้  เนื่องจากสถานการณ์เริ่มคลี่คลายแล้วบ้าง การสร้างบรรยากาศและการเปิดพื้นที่ให้ชาวบ้านได้พูด ทำให้พวกเขามีความสบายใจและอยากจะสะท้อนปัญหามากขึ้น” ในการสานเสวนากับชาวมุสลิมในชุมชนรอบต่อไป ชุมชนชาวพุทธ ยังอยากจะพูดคุยในเรื่องเกี่ยวกับผลกระทบที่พวกเขาได้รับหลังเกิดสถานการณ์ ซึ่งก็ไม่ต่างกับที่ชุมชนมุสลิมได้รับ ทั้งนี้เพื่อลดความเข้าใจผิดและหวาดระแวงที่มีต่อกัน และร่วมกันหาแนวทางในการเยียวยาและฟื้นฟูความสัมพันธ์ของคนในชุมชน
ชีวิต(ที่ไม่มีชีวิต) ณ ทุ่งยางแดง ตอน ซุไฮมี เซ็นและ

รหัส 3 โพสต์เมื่อ 03 เมษายน 2558 14:58 น. ดู 169 ครั้ง

ชีวิต(ที่ไม่มีชีวิต) ณ ทุ่งยางแดง ตอน ซุไฮมี เซ็นและ

อารีด้า สาเม๊าะ เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้

 

 

            ถือว่าครบ 1 สัปดาห์พอดีของการเสียชีวิตของวัยรุ่น 4 คน จากกรณีที่เจ้าหน้าที่อ้างว่ายิงปะทะผู้ร้ายบ้านโต๊ะชูด ตำบลพิเทน อำเภอทุ่งยางแดง จังหวัดปัตตานี               ในวันที่ 25 มีนาคม 2558 พร้อมจับกุมชายฉกรรจ์ 22 ร้าย รวมผู้หญิงอายุ 63 ปีตามคำบอกเล่าของชาวบ้านที่สูญเสียลูกชายจากเหตุการณ์ในวันนั้น ซึ่งเป็นข่าวโด่งดังในรอบสัปดาห์ เนื่องจาก 2 ใน 4 คนที่เสียชีวิต คือลูกศิษย์ของมหาวิทยาลัยฟาฏอนี หรือชื่อเดิมคือ มหาวิทยาลัยอิสลามยะลา ซึ่งมีอธิการบดีของมหาวิทยาลัย ดร.อิสมาอีลลุตฟี          จะปะกียา ออกโรงปกป้องศักดิ์ศรีลูกศิษย์ทั้งสองว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ ประกอบกับครอบครัวของผู้เสียชีวิตอีกสองราย ยืนยันว่าลูกไม่เกี่ยวกับเหตุความไม่สงบแน่นอน จนกลายเป็นประเด็นให้เกิดคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริงขึ้น และกำลังจะครบสัญญาว่า จะมีข้อสรุป 7 วันหลังจากแต่งตั้งคณะกรรมการตรวจสอบชุดนี้ ว่ามีข้อเท็จจริงอย่างไรกันแน่ พร้อมกันนี้ในระหว่างสัปดาห์มีนักข่าวและองค์กรประชาสังคมลงพื้นที่เยี่ยมเยียนครอบครัวนี้จำนวนมาก

เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้ ร่วมด้วยเจ้าหน้าที่กู้ภัยของมูลนิธิฮิลาลอะห์มัร ลงเยี่ยม 2 ครอบครัวที่เยาวชนเสียชีวิตในกรณีดังกล่าวด้วย คือครอบครัวนายซุไฮมี เซ็นและ อายุ 32 ปีและครอบครัวนายซัดดำ วานุ อายุ 24 ปี ที่สังคมยังรู้จักน้อยกว่าอีก 2 กรณีที่เป็นที่กล่าวถึงเนื่องจากเป็นนักศึกษาของมหาวิทยาลัยฟาฏอนี    จังหวัดปัตตานี

            จนถึงวันนี้ (2 เมษายน 2558)ที่ถือว่าเป็นวันที่ 8 หลังจากเกิดเหตุการณ์แล้ว ก็ยังมีผู้มาเยี่ยมครอบครัวของซุไฮมี เซ็นและ อย่างต่อเนื่อง แต่บางตาลงจากวันแรกๆ ที่เกิดเรื่องมาก มีเพียงทหารชุดดำทั้งชาย หญิงนับสิบ ที่สวมผ้าพันคอขอบสีฟ้าปักชื่อต้นสังกัด ทำให้รู้ว่า มาจากค่ายทหารพราน ฉก. 41 วังพญา จังหวัดยะลา ซึ่งเครือข่ายผู้หญิง   ภาคประชาสังคมฯ และมูลนิธิฮิลาลฯ มาทีหลัง ได้ยินการสนทนาบางส่วนที่สาวชุดดำที่กำลังนั่งพับเพียบเผชิญหน้ากับแม่และน้องๆของซุไฮมี ว่า “พวกเราไม่ได้ทำนะคะ” เพียงประโยคแรกที่ผู้มาเยียนได้ยิน ก่อนการสนทนาระหว่างเครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมฯ กับครอบครัวซุไฮมี จะมีขึ้น

            ลีน่า เซ็นและ กับโนมา เซ็นและ 2 ใน 4 ของบรรดาน้องสาวของซุไฮมี ได้ร่วมการสนทนา และเรื่องราวต่อไปนี้คือคำถามและคำตอบที่เกิดขึ้น พร้อมสีหน้าและน้ำเสียงยังบ่งบอกถึงความเศร้าและก็ยังต้องเข้มแข็ง เพื่อช่วยกันดูแลความรู้สึกของแม่ ที่น้องของเธอบอกว่า “แม่ยังรับไม่ได้กับสิ่งที่เกิดขึ้น”

..................................

เครือข่ายผู้หญิงภาคประชาสังคมเพื่อสันติภาพชายแดนใต้ กับ มูลนิธิฮิลาลอะห์มัร ลงพื้นที่เยี่ยมครอบครัวนายซุไฮมี

ครอบครัวซุไฮมี เซ็นและ

            นายซุไฮมี เซ็นและ อายุ 32 ปี มีพี่น้องทั้งหมด 7 คน ซึ่งซุไฮมีเป็นลูกชายคนโตทั้งบ้านมีลูกชายเพียงสองคน คือนายซุไฮมี ที่เป็นพี่คนโต และอีกคนคือน้องชายคนเล็กของบ้าน อายุเพียง 15 ปี มีน้องสาวกำลังเรียนหนังสือ 2 คน แต่งงานแล้ว 2 คนและกำลังหางานทำ 1 คน พ่อและแม่ของทั้ง 7 พี่น้อง ทำงานเป็นชาวสวนกรีดยางและเก็บขวด กระดาษชั่งกิโลขาย

            นางสาวลีน่า เซ็นและ อายุ 27 ปี ลูกคนที่ 3 ของบ้านเซ็นและ ถือว่าเป็นคนเดียวที่จบระดับปริญญาตรีของบ้าน ซึ่งก่อนเกิดเหตุสะเทือนใจกับพี่ชายของเธอเมื่อสัปดาห์ก่อนนั้น เธอได้ตระเวนหาโรงเรียนที่เปิดรับสมัครครูสอนวิทยาศาสตร์ ตามสถาบันปอเนาะต่างๆ เพื่อให้ได้มีอาชีพค้ำจุนตัวเองและน้องๆเสริมแรงจากพี่ชายอีกที แต่เธอบอกว่า ยากเหลือเกินเพราะเรียนสาขานี้ไม่มีวุฒิครู จะสอบแข่งเพื่อบรรจุข้าราชการครูก็ไม่ได้ จึงรองานให้ทางโรงเรียนที่สนใจให้เธอลองงานติดต่อมา

            “ก่อนหน้านี้ทำงานเป็นเจ้าหน้าที่ฝ่ายบุคคลที่รีสอร์ทแห่งหนึ่งในจังหวัดกระบี่ ประมาณ 1 ปี ก็รู้สึกอยากกลับบ้าน เพราะทางนี้มีพี่ชายคนเดียวที่ดูแล พ่อ แม่และยายที่อยู่ในบ้าน อยากกลับมาหางานทำแถวบ้านจะได้แบ่งเบาภาระ”

            ส่วนน้องสาวคนที่ 4 ชื่อโนมา เซ็นและ อายุ 24 ปี ก็เกือบจะเอาตัวเองไม่รอดจากการเรียน เนื่องจากที่บ้านขัดสน ต้องถอดใจหลายครั้งหลังจากทราบว่าตัวเองติดโค้วต้าศึกษาต่อที่มหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในจังหวัดสุราษฎร์ธานี แต่ต้องตัดใจเนื่องจากไกลบ้าน แต่หนึ่งปีต่อมาได้สมัครเข้าศึกษาในวิทยาลัยพละ จังหวัดยะลา ได้ไม่กี่เดือนก็สู้ค่าเทอมไม่ไหว จึงตั้งต้นใหม่อีกปี โดยสอบเข้ามหาวิทยาลัยราชภัฎยะลา สาขาวิทยาศาสตร์การอาหาร คณะวิทยาศาสตร์ แต่เมื่อตรวจสอบค่าใช้จ่ายระหว่างเรียนแล้ว จึงตัดสินใจไม่ยืนยันสิทธิ เนื่องจากทางบ้านส่งไม่ทัน สุดท้ายก็กลับมาเรียนวิยาลัยชุมชน จังหวัดยะลา ซึ่งอยู่ใกล้กว่า เรียนเพียงเสาร์-อาทิตย์ และค่าเทอมถูก จึงเรียนได้จนจบระดับอนุปริญญา สาขาเอกปฐมวัย และกำลังวางแผนว่าจะศึกษาต่อระดับปริญญาตรี เพราะวุฒิฯแค่นี้หางานยากมากในปัจจุบัน

เธอได้เล่าถึงพี่ชายคนโตของเธอว่า เป็นเหมือนทุกอย่างของน้องๆ พี่ชายเป็นคนเงียบ แต่ดูแลน้องๆเป็นอย่างดี

            ลีน่า เล่าว่า พ่อกับแม่มีอาชีพกรีดยางและเก็บของเก่าขาย ได้พี่ชายมาช่วยหารายได้เป็นแรงเสริม ก่อนจะเสียชีวิตพี่ชายของเธอต้องย้ายจากที่ทำงานหลายที่เนื่องจากมีภาระต้องดูแลที่บ้าน หลังจากเรียนจบระดับอนุปริญญา สาขาบริหารธุรกิจ จากวิทยาลัยเทคนิคยะลา สมัครงานลูกจ้างของที่ว่าการอำเภอทุ่งยางแดง ค่าตอบแทน 4500 บาทต่อเดือน ทำได้เพียง 1 ปีก็หมดสัญญาจ้าง จึงหางานใหม่จนได้ทำกับสหกรณ์การเกษตร ตำบลตะลูโบ๊ะ อำเภอเมือง จังหวัดปัตตานี แต่ด้วยต้องเดินทางไปกลับ ปัตตานี-ทุ่งยางแดง ทุกวันทำให้รู้สึกเหนื่อย จึงลาออกทั้งๆที่ทำงานได้เพียงไม่กี่เดือน และกำลังหางานใหม่ที่ยะลา เนื่องจากระยะทางใกล้มากกว่าทำงานในเมืองปัตตานี แต่ไม่ทันจะได้งาน ก็มาเกิดเหตุเสียก่อน

คนมาเยี่ยมเยอะไหม?

            ลีน่า บอกว่า คนมาเยี่ยมเยอะในช่วงแรกที่เกิดเหตุการณ์ ส่วนใหญ่เป็นเจ้าหน้าที่รัฐ และทหารชุดเขียวมาวันแรก มาอธิบายว่า ทหารที่ทำไม่ใช่พวกเขา แต่เป็นหน่วยงานข้างนอก ไม่ได้ประสานพวกเขาตั้งแต่แรก มาพร้อมข้าวสาร 1 กระสอบ แล้วไม่มาอีกเลย ส่วนวันต่อมาก็เป็นทหารจากค่ายวังพญา มาเกือบทุกวัน มาช่วงเย็นๆแล้วก็กลับไป

            ลีน่าเล่าอีกว่า ก่อนที่เครือข่ายจะมาสองสามวัน ดร.อิสมาอีลลุตฟี จะปะกียา มาเยี่ยม แต่ไม่ทราบว่าคุยอะไรกับพ่อบ้าง แต่ดีใจมากที่ดร.มา เพราะเรื่องคดีจะต้องไปพร้อมๆกับเรื่องนักศึกษาของดร.ด้วย

            “ที่บ้านจะเลี้ยงทำบุญทุกวันที่มัสยิด ทำกับข้าวจากที่บ้านไปเลี้ยงที่มัสยิดประมาณ 7 สำรับต่อคืน และคืนนี้(2 เมษา) จะเลี้ยงครบ 7 วันที่พี่เสียไปพอดี” ลีน่า กล่าว

ทหารมาเยี่ยมแล้วรู้สึกยังไงบ้างค่ะ

            ทั้งสองสาวเล่าว่า ส่วนตัวเธอจะไม่ออกมารับหน้ากับเจ้าหน้าที่ทหาร เนื่องจากยังคงเห็นภาพพี่ชายที่ถูกยิง เมื่อไหร่ที่ทหารมาเยี่ยม ทั้งสองสาวจะเข้าในบ้านเลย ส่วนแม่พูดอะไรมากไม่ได้ เพราะจะร้องไห้ตลอดที่นึกถึงเรื่องลูกชายที่สนิทกันมาก ส่วนคนที่รับหน้าทหาร คือพ่อคนเดียว เขาเข้มแข็งมาก พ่อบอกว่า คนมาต้องต้อนรับ ไม่ว่าเขาเป็นใคร

ทราบเรื่องตอนไหนว่าพี่เสียแล้ว

            ลีน่า เล่าให้ฟังว่า ปกติแล้วพี่ชายจะออกไปสังคมกับเพื่อนๆประมาณหลังเที่ยง จนถึงเย็น วันนั้นก็เช่นกัน แต่เมื่อถึงเวลา 5 โมงเย็น ก็เกิดเสียงปืนรัวๆดังขึ้น แต่ก็ไม่คิดว่า พี่ชายจะอยู่ในวงนั้น จนพี่สาวโทรมาบอกว่า มีข้อมูลที่แชร์ในไลน์เวลาประมาณทุ่มสองทุ่ม ว่ารายชื่อผู้เสียชีวิตออกมา 4 คนและรูป 2 คน ซึ่งรายชื่อทั้งหมดไม่ตรงกับผู้เสียชีวิตจริงเลย แต่สงสัยว่าทำไมพี่ยังไม่กลับบ้าน พยายามโทรติดต่อก็ไม่รับสาย แต่ยังไม่รู้ว่า อยู่ในวงนั้นด้วย

            จนมาถึงช่วงเที่ยงคืน มีผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านมาเคาะประตูเรียกแม่ให้ออกมา แต่แม่ไม่เปิดประตูเพราะกลัว เขาเลยไปตามลูกสาวอีกคนมาเรียกให้แม่เปิดประตู และผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านพูดด้วยเสียงจุกอก ก็บอกเพียงว่า

            “ซุไฮมี...ซุไฮมี...”

            แค่นั้นแม่ก็รู้เลยว่า เกิดอะไรขึ้นกับลูกชายแน่นอน แล้วแม่ก็ขึ้นไปร้องไห้บนห้อง พ่อไปโรงพยาบาลไปรับพี่ชายกลับบ้าน

หลังจากพี่ชายจากไป ครอบครัวเป็นอย่างไรบ้าง?

            แม่ซึมลงเยอะ ไม่ค่อยกินอาหาร ซูบลงเห็นได้ชัด เพราะพี่ชายสนิทกับแม่มาก มีอะไรจะคุยกันตลอด เห็นแม่แอบร้องไห้ เห็นเสื้อของพี่ชายก็จะร้องไห้ ส่วนยายอายุ 84 ปีของเธอ ไม่เศร้ามากเพราะยายเข้าใจว่าสิ่งที่เกิดขึ้นคือ สัญญาของพระเจ้าที่กำหนดวันตายของพี่ชายไว้แล้ว

ส่วนลีน่าและโนมา เล่าว่า เจ้าหน้าที่ทหารชุดเขียวมาเป็นชุดแรกหลังจากเกิดเหตุ มามอบข้าวสารกระสอบมาให้ แล้วบอกว่า พวกเขาไม่ใช่คนทำ เขาอยู่ในพื้นที่ ซึ่งหน่วยที่ปฏิบัติการไม่ได้แจ้งให้พวกเขาทราบแต่อย่างใด หลังจากนั้นก็เป็นทหารชุดดำ จากฉก.41 วังพญา จังหวัดยะลา แวะเวียนมาเยี่ยมเกือบทุกวัน แต่น้องสาวทั้งสองของนายซุไฮมี ไม่ออกมาต้อนรับแต่อย่างใด

“เห็นชุดทหารเมื่อไหร่ จะนึกถึงสภาพพี่ชายที่ถูกยิงตายทันที ทำใจไม่ได้ ไม่อยากมอง” ลีน่าและน้องสาวของเธอสะท้อนความรู้สึกลึกๆ ข้างใน

พ่อถึงดูภายนอกเข้มแข็ง ต้อนรับทุกคนที่มาเยี่ยม แต่พ่อก็แอบซึมตอนที่อยู่คนเดียว พี่ชายคนโตเป็นคนไม่เกเร แม้จะติดน้ำกระท่อม แต่เป็นคนรับผิดชอบน้องๆได้เป็นอย่างดี

พี่เคยเล่า ความฝันของพี่ก่อนเสียชีวิตไม?

“พี่กำลังจะแต่งงานในปีนี้ กับสาวยะลา”

ลีน่าและโนมา เล่าว่า พี่ชายคนโตมีแผนจะแต่งงานประมาณปลายปีนี้ โดยว่าที่เจ้าสาวทำงานโรงพยาบาลยะลา คบกันมาได้สักพักแล้ว และที่พี่ชายเลือกจะทำงานยะลา เพื่อจะได้ทำงานใกล้แฟนและตอนนี้พี่ชายกำลังต่อเติมบ้านที่ยายอยู่ตอนนี้ เพื่อเป็นเรือนหอในอนาคตอันใกล้ของเขา ทั้งยายและพี่ชายจึงสนิทกันมากเป็นพิเศษช่วงนี้ คือได้เจอทุกวัน และพี่ชายเป็นที่รักของทุกคนในครอบครัว เพราะเป็นคนไม่เถียง เชื่อฟังผู้ใหญ่ แม้จะติดน้ำกระท่อมก็ตาม

“พี่บอกว่า ถ้าได้งานทำที่ยะลา น้องจะสบายกว่านี้ ได้เรียนหนังสือเพราะวันนี้น้องอีกสามคน ผลัดกันหยุดเรียน เพราะพ่อกับแม่ส่งไม่ทัน”

หลังจากเสียชีวิตในคืนนั้นมีทหารมาค้นบ้านไม?

            สองสาวเล่าว่า ไม่มีใครมาค้นบ้านเลย ทหารมาเฉพาะหลังที่ฝังศพไปหนึ่งวัน มาบอกว่า ไม่ได้เป็นคนยิงพี่ชาย แต่เป็นหน่วยอื่นเข้ามา และก่อนหน้านั้นพี่ชายเธอไม่เคยมีหมายจับหรือเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ไม่สงบอะไรเลย

อะไรที่รับไม่ได้มากที่สุดจากเหตุการณ์ในครั้งนั้น?

            ติดตามข่าวจากเฟสบุ๊คของน้องสาว เขาเขียนว่า ทหารปะทะโจร พี่ชายเป็น RKK พี่ชายมีอาวุธและระเบิดในมือ แต่ต่อมาก็เปลี่ยนเป็น เจ้าหน้าที่วิสามัญประชาชน

            “อยากให้มีคนไปแก้ข่าว บอกความจริงพี่ชายไม่ใช่ RKK พี่โดนยิงตาย ไม่มีอาวุธในมือ เรายอมรับว่าพี่ติดกระท่อม แต่ไม่ได้เป็นโจรอย่างที่นักข่าวเขียน แม่ก็รับไม่ได้ เสียใจมาก”

            “ล้างมลทินให้พี่ชายให้ได้ ความจริงต้องออกมาว่าพี่ไม่ใช่คนร้ายอย่างที่ถูกกล่าวหา” ลีน่า กล่าวด้วยน้ำเสียงจริงจัง

จะทำอะไรต่อสำหรับเรื่องนี้

            ลีน่าเล่าว่า มีคณะกรรมการตรวจสอบข้อเท็จจริงมาคุยกับครอบครัวแล้ว และพ่อไปร้องเรียนต่อศูนย์ดำรงธรรมหลังจากที่ฝังศพพี่ชายแล้ว และคณะกรรมการฯก็จะตรวจสอบทั้ง 4 คนที่เสียชีวิตเหมือนกัน ครอบครัวจะเดินหน้าเต็มที่ เพราะรับไม่ได้จริงๆ

            เธอบอกว่า เรื่องนี้ใครจะปกปิดไม่ได้แล้ว เพราะคนรู้จักดร.อิสมาอีลลุตฟี ทั่วโลก มีคนบอกว่าข่าวนี้เป็นที่รับรู้ไปทั่วโลกแล้ว เธออยากให้มีผู้รับผิดในเรื่องนี้ เธอเชื่อว่าพี่ชายเธอไม่มีปืน ไม่มีระเบิด

“ ถ้ามีระเบิดจริงคงขว้างใส่ไปแล้ว จะถือไว้ทำไม ทำแบบนี้ครอบครัวเสียใจมาก ยังไงก็จะให้เป็นตัวอย่าง เพื่อไม่ให้เกิดเรื่องแบบนี้อีก”

แม่ของนายซุไฮมี เซ็นและ ที่มีอาการซึมเศร้าตั้งแต่ลูกชายเสียชีวิต

อยากได้ความช่วยเหลืออะไรในเบื้องต้น

            “อยากทำงานช่วยเลี้ยงดูแม่กับพ่อที่แก่ลงมากแล้ว ยิ่งตอนนี้ไม่ได้ไปทำอะไรเลย น้องสาวอีกคนก็อยากทำงานแต่วุฒิอนุปริญญาก็หางานยากมาก ให้ได้เป็นครูโรงเรียนเอกชนก็ยังดี ไม่ไกลจากบ้านมาก เพราะต้องกลับมาดูแลครอบครัวอีก”

            “ส่วนโนมาเป็นคนไม่ค่อยออกสังคมนอกบ้าน น้องคนที่ 6 ก็เพิ่งกลับมาจากมาเลย์เพราะไปทำงานหาเงินจะเรียนหนังสือ กลับมาสมัครเรียนวิทยาลัยชุมชนยะลาแล้ว กำลังจะไปสอบคัดเลือกเหมือนกัน น้องทั้งสองอยากเรียนหนังสือมาก และน้องชายคนเล็กก็ยังอยู่ม.3 พี่ชายอยากให้ทุกคนได้เรียนสูงๆ แต่เมื่อไม่มีพี่ ตัวเองคงต้องมารับภาระนี้แทน เพราะคนอื่นๆแต่งงานมีครอบครัวกันแล้ว”

ลีน่า น้องสาวของซุไฮมีได้กล่าวไว้พร้อมสีหน้าสลดลง แต่ก็ดูมุ่งมั่นที่จะสานต่อหน้าที่นี้ของซุไฮมี ต่อไป